Amben lan bocah gudras getih

LEBARAN wingi anakku Karmin tilik mulih. Istilah populere mudhik. Bali menyang Sragen saka anggone nyambut gawe ing Batam. Gandheng anggone pisah wis sawatara wektu mula aku sakulawarga bungah banget. Anak isih jaka nyambut gawe ana paran, terus tilik mulih tur seger waras, sapa sing ora seneng. Apamaneh oleh-olehe jan nyrambah wong saomah kae. Aku, embok, lan sedulur-sedulure kabeh ngucap Alhamdulillah.

Nanging kocapa, kamar peturone dhek isih ana ngomah wis kadhung dienggo mushola. Kamar ngarep sing ana pojokan sisih kulon. Mula musholane banjur dakpindhah kamar mburi, singgetan triplek. Ora dadi ngapa wong mung kanggo sauntara. Iya beteke isih kepingin ngepenakake anak yen pinuju tilik ngomah. Mula tilas kamar tidhur sing wis dadi mushola mau bali dadi kamar tidhur maneh. Malah anakku mau tuku kasur anyar barang. Lha terus ambene? Lha, iya bab kuwi dadi lakon sabanjure!

Jane mono aku uga weruh amben kayu nganggur. Tur iya isih apik. Gemlethak ana kebon. Kuciwane amben mau dudu duwekku, nanging duweke tanggaku aran Pak Durkemi. Olehe nganti gemlethak ana kono amarga Pak Dur pancen ora duwe kebon. Omahe wis mepet kebonku kang mapane ana iringan omah nanging samburine omahe tanggaku mau.

"Ambenmu sing neng kebon kae pa ra kanggo ta Lik?" pitakonaku sawijining wektu. Dheweke pancen luwih enom tinimbang aku. Mula anggonku ngundang iya mbasakake anak-anakku.

"Ora! Ana apa ta?" wangsulane.

"Nek ora kanggo mbok dakgentenane!"

"Ora sah digenteni. Nggonen wae. Barang wis ra kanggo. Ning wis elek, lho!"

Tanggaku siji iki pancen rada gengsinan. Nanging adat saben ora blaba kaya bab amben iki. Aku ya rada gumun, ingatase uripe ya mung pas-pasan kaya aku, nanging saben-saben duwe prabotan anyar sing lawas banjur dilego. Tur sing wadon mesthi nganggo umuk. Pisan iki kok ora. Mung diwenehake. Kadingaren timen!!"

Nanging ya malah dhapur kebeneran. Nadyan lungsuran nanging wong dhasare bahane jati tuwa, dadi ya isih pengkuh. Mula amben banjur dakopeni, dakusung menyang njeron kamar ngarep mau. Mesthine sawise dakkumbah dhisik, wong wis kudanan meh sesasi. Ndilalah, ora njarag, kasur anggone tuku luwih dhisik kok iya pas ukurane. Mula anane iya mung dhapur kebeneran terus. Amben gratis kasure pas.

Bengine kamar mau wis diturone. Pas malem Jemuah Kliwon. Nanging kabeh ora nggraita bab dina. Lagi nliti dina bareng wis ana kedadeyan. Nalika tengah wengi anakku Karmin girap-girap, wong saomah padha mara tetulung. Awit nalika. semana lagi padha nonton tandhingan tinju ana tivi. Adhine Karmin, iya anakku ragil si Dirman, sing mlebu kamar Iuwih dhisik. Nggugah kakange sing nalika kuwi gedabigan karo sajak kamigilanen. Mripate isih ketara setengah merem nanging tangane sraweyan karo sambat ah-uh.

"Ana apa, Mas?! Tangi sik ta!" ujare si ragil karo ngoyog-oyog awake kakange.

" Kuwi kuwi bocah kuwi !!" Karmin cekekal tangi karo nguwuh banter.

Anakku Karmin banjur didhabyang metu saka kamar. Dilungguhake kursi terus diombeni banyu putih, kareben sadhar luwih dhisik. Bareng wis sadhar tenan lagi padha ditakoni. Wangsulane gawe gawoke wong saomah. Jarene, nalika, turu mau dheweke digodho bocah cilik sing raine gudras getih kaya ana tilase diiris-iris silet kae. Mula dheweke kamigilanen banjur nguwuh ah-uh kaya wong nglindur. Bocah cilik mau anggone nggodha kanthi mubeng-mubeng ana ndhuwur peturon. Nanging anehe ora nganti nyampari awake Karmin. Mung mubeng karo lunjak-lunjak lan cekikikan kaya ngajak gojeg. Ora nggepok-senggol babarpisan karo awake Karmin. Nanging bareng ditudingi nalika nglilir digugah adhine, bocah rai gudras getih mau ilang saka penyawange Karmin. Nek sing padha tetulung genah ora ana sing weruh wiwit sekawit, kalebu aku dhewe. Wusanane wengi kuwi kamar ngarep mau kepeksa disuwungake. Karmin banjur ngalih ana kamare Dirman, turu awor adhine mau.

"Pak. rnbokmenawa wae Gusti Allah ora marengake yen mushola mau kanggo kamar tidhur maneh. Sesuk esuk peturone Karmin pindhahen menyang singgetan mburi sing saiki kanggo mushola kuwi!" bojoku prentah ndhrindhil nalika arep mapan turu. Pretikele bojoku mau dakgagas-gagas kok ya bener. Ana wis apik-apik digunakake kanggo papan panembah, ndadak diowahi dadi kamar peturon maneh. Mbokmenawa wae pancen ora dikeparengake dening Gusti."

Dina esuke kamar ngarep ora sida dienggo peturone Karmin. Diresiki dianggo papan pasholatan maneh. Ambene dipindhah singgetan mburi. Semono Karmin meksa ora gelem nuroni. Mula ,banjur ijolan kamar karo Dirman adhine. Ragitku iki bocahe klebu kendel. Anggepe kakange dhek bengi mung ngimpi wae. Dheweke lagi percaya tenan nalika katemahan dhewe ing bengi candhake. Iya nalika turu bengi kuwi dheweke uga digodha dening bocah cilik gudras getih kaya sing dialami kakange. Nanging gandheng bocah kendel, mangkono crita ing dina esuke, bocah cilik mau malah ditakoni.

"Aku mung arep melu dolanan ana kene kok, Mas!" mangkono wangsulane bocah mau.

"Lha dolanan kok ana ngamben, mbok ya ngisor kono wae!" pitakone si ragil.

"Iki ambenku!"
"Lho, kok?!"
"Iya! Ambenku!!"
"Nalare piye?"

"Sadurunge aku lair, cangkemku wis dipedhot. Amben iki kudune turonku!" omong ngono bocah mau karo nuduhake udele sing gudras getih.

"Iya uwis, nek ngono ndang turua kono. Aku dakngalih!" wangsulane anakku.

Mula kok nalika arep dakgugah subuhan si Dirman wis ora ana papan turune sekawit. Wis ngalih dadi siji karo Karmin ana kamare dhewe. Bubar subuhan daktakoni wangsulane iya kaya ing ndhuwur mau.

"Sakniki kula percaya Pak, yen amben niku mboten sabaene. Ditunggoni sing duwe, nggih bocah sing gudras getih wau!"

Apa sing dialami si Dirman mau, embokne ora ngerti. Aku dhewe iya ora ngandhani. Karmin ngertine dikandhani adhine. Malah Dirman dakkethik supaya ora susah omong karo biyunge. Mengko mundhak saya cilik atine. Amarga embokne bocah-bocah mau jirihe ngungkuli si Karmin.

Awane aku nyoba Ieyeh-leyeh ana ngamben mau. Karepku mung arep ngasokake awak sedhela sinambi ngeluk boyok sawise reresik ana kebon. Nanging Ora ngertiya malah keturon. Sajak durung wae kepati ndadak bangkekanku krasa diithik-ithik. Embuh bocah embuh uwong. Amarga nalika daktoleh jebul ora ana apa-apa. Nanging nalika arep merem, krasa ana sing ngithik-ithik maneh. Prenahe ana gulu. Adat saben sing ngajak gojeg kaya ngono mau putuku sing saka anak mbarep yen pinuju dolan tilik mbahe. Omahe ana kampung liya isih sakutha. Mula nalika sing kaping pindho mau aku mesthekake yen putuku saka anak mbarep mau sing ngajak gojeg. Mbokmenawa tekane aku ora ngerti. Kanthi ngeget arep daksaut tangane sing abene bocahe mesthi terus dakambungi. Ananging jebul mung entuk angin. Ora ana tangan cilik sing bisa dakcekel. Aku terus gregah, tangi. Lingak-linguk. Malah longan barang dakinguk Nanging kahanan tetep sepi.

Awan kuwi uga kasur dakkukuti. Dakdeleh ana pojok kamar. Anakku loro, Karmin karo Dirman sing lagi sekak ana ngarepan dakundang. Amben disingkirake, dibalekake menyang kebon maneh, lagi bocah loro mau dakcritani.

Juntrunge lelakon lagi dakngerteni sawise anakku Karmin balik menyang Batam. Bojoku sing maune ora ngerti apa sing dialami Dirman lan dakalami uga, sidane dakcritani, Jebul dheweke malah banjur mbeber wewadi sing sumimpen ana atine.

"Wiwit Karmin gidro-gidro kae jane aku wis mbatin, nanging arep crita, iya nek iya. Amarga rerasan bab eleke tangga kuwi kanggoku rak sirikan," ngono omongane nyaiku.

"Dadi kowe malah ngerti juntrunge, ta?"

"Bareng kowe crita ngono, ora mung Karmin thok sing ketemah, aku ya terus rumangsa wajib crita nyang njenengan. Nanging iki mung kanggo awake dhewe. Godhong suket ora perlu krungu!" welinge wanti-wanti.

Iya amarga diweling nyaiku mau, mula tulisan iki, paraga lan papane, kabeh daksamarake. Supaya ora natoni atine liyan. Dene juntrung lan genahe misteri amben lan bocah cilik gudras getih mau ana sesambungane karo tumindak abortus utawa nggugurake kandhutan. Dene sapa sing nindakake, para maos dakaturi nliti maneh atur iki saka wiwitan. Gambarane, tanggaku sing gengsian mau putrane wis gedhe-gedhe. Mbokmenawa isin yen ta isih ngandheg maneh! Wis cetha, ta?!!*

Kajat Malem Jumat

alika kuwi Mantri Turi disambat sawijining pawongan sing jarene duwe jeneng Bari. Pak Bari nyambat Mantri Turi supaya ngitan (nyu nat/nyupit) anake. Anehe, Pak Bari teka ne ndadak, watara jam 9 bengi. Lan ngi tane kudu wengi kuwi uga. Mantri Turi uga rumangsa aneh, awit adate yen disambat ngitan mesti didha wuhi dhisik 2 utawa 3 dina sadurunge. Ning merga ora geiem gawe gelane wong, Pak Mantri kersa nyanggupi.

Pak Bari dijak budhal bareng nyang omahe Ian dikon ngenteni sawatara wektu supaya Pak Mantri bisa siyap-siyap. Ning Pak Bari nolak. Jarene, dheweke kudu enggal bali merga kudu nyambut tamu-tamu resepsi kitanan kuwi. Pak Mantri manut wae sawise diwenehi alamat Ian ancer-ancer omahe Pak Bari. Lan merga wis wengi, Mantri Turi ngajak Marjuki anake supaya ngancani. Kedadeyan sing ora sabaene dialami ing tengah dalan. Saka rumangsane Man tri Turi Ian Marjuki, dalan sing diliwati ka ya dawa banget Ian ora ana enteke. Saki wa-tengene dalan mung ana sawah sing jembar-bawera.

"Apa ora salah dalan, Ki?", gresahe Mantri Turi sing lungguh ana boncengan. "Iya, Pak. Aku kok kaya durung tau ngliwati dalan iki ..." saure Marjuki karo ngrendhetake lakune motor.

"Saka ngomah mau kira-kira wis pirang jam ya?"

"Mbuh, Pak. Ning dakkira ya wis ana sak jam."

"Wah, piye ki? Pak Bari kandha yen nyupite ora kena kliwat jam sepuluh."

Mantri Turi nyoba nyawang pandom arlojine, nanging ora bisa merga petenge wengi. Wengi kuwi pancen peteng dhedhet lelimengan. Ing sakupenge daian ora ana babar blas kelipe lampu. Dumadakan motor Yamaha taun 75 sing disetiri Marjuki watuk-watuk, Marjuki nyetabilake gase, nanging mesine motor keburu mati.

"Kojur tenan iki!" grundele Marjuki.

Bocah kelas 2 SMA kuwi mrilksa tangki. Bensin isih ana. Apa busine? Mikir ngono, Marjuki arep njupuk kunci ing ngisor sadhel.

"Busine isih anyar kok?" ujare Pak Mantri.

"Kok mati?" Pak Mantri nyan dhak setir. Blebek. Blebek! Blebek! Motor bola-bali distater, nanging tetep ora gelern urip.

Marjuki ngiderake panyawang. Sing ka ton mung warna ireng peteng. Rembu Ian mung katon njlarit tipis tanpa lintang ing kiwa-tengene. Pangpang wit ing pinggir dalan katon srawe yan ketiyup angin. Ke gawa kahanan wengi sing sepi Ian peteng, obahing pang-pang wit kuwi katon kaya tangan-tangan setan sing arep ngreridhu manungsa.

Githoke Marjuki mengkirig.

" Iki dina apa?" pi takone.

"Kemis," saure Pak Mantri karo madhangi mesin motor nganggo korek gas. "Kemis? Tegese iki malern Jumat ...... swarane Marjuki kedher. "Wis motore disurung wae, Pak. Awake dhewe kudu enggal-enggal lunga saka kene." Mantri Turi durung menehi jawaban nalika ing kadohan katon kelap-kelipe obor alkeh banget. Ning kuwi ora nambahi Marjuki dadi seneng. Sakojur awake malah mrinding. Beda karo Pak Mantri sing isih bisa tenang tanpa diganggu rasa wedi.

"Kowe krungu kae, Ki?" Tumiyupe angin saka kidul-wetan nggawa swara kerameyan, kala-kala kaseling swara uyon-uyon. Swara kuwli asale pener barisan obor sing katon kelap-kelip.

"Kowe ngerti artine kuwi, Ki?"

"Mbuh, Pak ... Atiku ora kepenak."

"Wong lanang kok jirih? Barisan obor Ian swara uyon-uyon kae pratandha yen tujuwan kita wis cedhak. Ya kuwi omahe Pak Bari. Ayo gek enggal mrana ... "

Kepeksa Marjuki nuruti karepe bapake. Motor dicandhak banjur dituntun. Durung ganep 10 jangkah, dheweke nyoba nyetarter. Lah kok ndilalah ... mesin motor bisa urip!.

"Alhamdulillah syukure Pak Mantri. Najan ing batin rumangsa aneh, Marjuki seneng uga. Mula, motor enggal dicengklak banjur ngebut nuju barisan obor sing tansah kelap-kelip disawang saka kadohan

Tekane Marjuki karo Pak Mantri disambut gumbira dening sawijining pawongan nyandhang pakeyan adat Jawa. Jarit bathik, beskap, blangkon, uga nyengkelit keris. Pawongan,kuwi ora liya Pak Bari. Anehe, Pak Bari ora kumecap apa-apa. Dheweke manggakake tamune mung nganggo basa isyarat, Pak Mantri langsung ngleksanakake kevjajibane supaya ora ndedawa wektu. Dene Marjuki ngenteni ing njaba. Pak Bari nanggap wayang kulit. Kepeneran jejeran wis rampung. saengga Marjuki bisa nikmati critane wayang tanpa rasa bosen.

Satemene Marjuki ora pati seneng. Nanging merga dhalange baud mainake wayange, dheweke dadi kesengsern. Sa betane sang dhalang pancen cukat uga manteb. Wayang sing diobahake kaya duwe nyawa. Ditambah swarane si ndhen sing kepenak dirungu, ndadekake Mar juki kepencut tenan. Lali marang rasa atine sing kawit mau tansah ora kepenak. Sajam bacute Pak Mantri wis rampung ngayahi kewajibane, Marjuki nulak nalika dijak bali. Dheweke bener-bener wis kapilut dening lakone wayang. Pak Mantri gelem ngenteni sajam maneh, nangi ng suwe-suwe malah mel u kepencut. Nalika sang dhalang miwiti gara-gara, Marjuki Ian Pak Mantri ngguyu kepingkelpingkel merga sang dhalang pancen baud ndhagel. Mung wae sing katon ora wajar, para tamu liyane ora. ana siji-sijiya sing melu ngguyu. Kabeh padha me neng.

Lungguh anteng tanpa nyuwara apa-apa. Marjuki Ian Pak Mantri ora maelu keanehan kuwi. Loro-lorone padha lali purwa duksina marang kahanan ing sakupenge. Tanpa rinasa wektu terus mlaku. Lamat-lamat keprungu jago kluruk. Marjuki Ian bapake isih durung duwe karep ming ket saka papane lungguh. Ning ... tansaya suwe sabetane sang dhalang katon ora kesit maneh. Dadi ren dhet Ian aras-arasen. Swara sindhen me lu-melu mblero. Swara gamelan semono uga, ora kompak maneh. Marjuki Ian Pak Mantri lagi rumangsa heran. Apamaneh nalika sang dhalang nyuthel lakone wayang. Gamelan Ian pa ra sindhen cep klakep kaya orong-orong kepidak.

"Ana apa iki ... ?" gresahe Marjuki. Pak Mantri ora semaur, awit dheweke uga ora ngerti apa sing nembe keda deyan. Kedadeyan sabanjure ... dhalang, para nayaga Ian sindhen minger lungguhe banjur nyawang Marjuki Ian Pak Mantri kanthi panyawang aneh. Rong tarikan napas banjure. mripate wong-wong kuwi padha mendolo kaya arep nyolot metu.

Nyusul sesawangan kang nggegirisi. Raine wong-wong kuwi banjur leleh kaya lilin. Rambute uga mbrodholi karepe dhe we.Saengga .... rupane wong-wong kuwi malih dadi tengkorak! Marjuki Ian Pak Mantri ngoplok. Wedi ora karu-karuwan. Apamaneh nalika semidhite angin nggawa ambu bacin. Dumadakan .... saka langit muncul cahya kilat kang padhang banget, Marjuki Ian Pak Mantri ngeremake mripat, Ning bareng melek maneh ....

Sang dhalang, para sin dhen Ian nayaga, uga para tamu wis ora katon ka beh. Pakeliran Ian p r a n g k a t gamelan uga ora ana. Kursi tamu, terop, Ian sapa nunggalane melu musna tanpa tilas. Nalika cahya baskara sumorot saka brang we tan, ing kana-kene ka ton kijing-kijing Ian maesan. Marjuki Ian Pak Mantri jebul lagi lungguh ing tengah kuburan!

Ya merga kedadeyan kuwi, nganti saiki Mantri Turi ora gelem disambat ngitan wayah wengi. Apa maneh ing malem Jumat. Sabab kedadeyan sing uwis bener-bener gawe giris .... II

Ing antarane ombak gumulung

SUK kuwi kapal dagang Samodra Raya lagi bae bedhol jangkar saka pelabuhan Tanjung Mas Semarang tumuju pelabuhan Telukbayur Padang. Momotane kebak. Ana beras, gula, kopi, trigu, kopra, semen lan liya-liyane. Saya menengah, ombake segara Jawa saya gedhe. Nakoda kapal, Samsuri, kang diamping-ampingi Budianto salah sijine wakile, nuli muter kemudhi. Kapal diarahake mengulon kenceng. Banyune segara katon lerap-lerap mblerengi mripat, kepanduk sorote srengenge kang wiwit mrambat munggah.

Saya suwe lakune kapal saya banter, nyigar ombak kang saya gedhe gumulung. Pesisir pulo Jawa saya katon lamat-lamat. Sesawangan kari segara bawera kang tanpa wates kanthi angine kang gumrubug banter. Sedhela-sedhela katon ana manuk segara cumlorot neba nyamber iwak. Yen anggone nyamber iwak luput, manuk-manuk mau ndhedhel kekalangan maneh mbaleni anggone ngincer mangsane kanthi pandelenge sing awas.

Tumrap Samsuri lan anak buahe kang minangka pelaut wiwit remaja, segara pancen wis dadi mitra rakete. Mula kepenak bae anggone ngemudheni kapale nrabas segara bawera kang ombake tansah gumulung magenturan iku. Ing adoh kana, ing garising cakrawala, katon praune juru misaya mina kanthi layare sing megar, padha pacak baris ngetutake playune angin.

"Mengko mampir pelabuhan Tanjungpriuk tambah bahan bakar dhisik, ya, dhik Bud," ujare Samsuri marang Budianto karo panggah nyawang mengarep amrih lakune kapal panggah jejeg ora menceng saka pandom kompas. Sing dikandhani ngiyani karo ngetokake rokoke terus ditawakake ndhuwurane. Samsuri ndudut siji, lan disumetake pisan dening Budianto.

"Dhik Bud, yen kowe dakcritani mesthi ora percaya . ." ujare Samsuri maneh karo wiwit udud klepas-klepus. Sajak nikmat.

"Crita bab apa kuwi, Boss?" Budianto rumangsa ketarik. Karo tiru-tiru ngrokok.

"Yen aku kapinujon kijenan ana ruang kemudhi, kerep weruh ana bocah loro, lanang-wadon, lagi padha pacaran. Kamangka rumangsaku ora duwe penumpang bocah loro kuwi," Samsuri nerusake critane.

"Ah, aja gawe-gawe lho, Boss ... !" Budianto medhot gunem katon wedi. Mripate dadi jlalatan kaya nggoleki bocah loro nyalawadi sing mentas dikandhakake Samsuri.

"Dikandhani kok ora percaya? Bocah loro sing lagi kasmaran mau, biasane ngadeg ana haluan karo rerangkulan mesra. Bocah loro mau yen wis kesel ngadeg ana haluan, terus playon ana gladhag, oyak-oyakan kaya bocah cilik karo sedhela-sedhela krungu guyune sing cekikikan, kang wusana ngilang embuh menyang endi," critane Samsuri sabanjure karo unjal ambegan landhung.

"Wah, gawat, Boss! Mengko gek bocah loro kuwi bangsane lelembut sing kluyuran ing segara?" komentare Budianto karo inguk-inguk cendhela ruang kemudhi mbokmenawa bocah loro nyalawadi mau ngaton maneh. Ing batin Samsuri ngguyu weruh polah tingkahe Budianto sing dianggep lucu kuwi

"Mbok kokgoleki tekan ngendi-endi. Bocah loro mau ora bakal ketemu, Dhik. Lha wong jenenge bae bocah nyalawadi. Yen ngaton dadakan lan yen lunga uga tanpa pamitan. Nanging sing cetha, sakarone ora nate ngganggu," ujare Samsuri karo mbanterake lakune kapal. Budianto manggut-manggut karo ora entek-entek rasa gumune. Dheweke ora bisa nggambarake, kepriye yen kapinujon nyekel kemudhi ijen, banjur weruh bocah loro nyalawadi mau ngaton ing ngarepe. Rak sida dhengkelen tenan.

NALIKA kapal Samodra Raya bali saka Padang, mlebu Selat Sunda, genti Budianto sing oleh giliran nyekel kemudhi. Samsuri arep ngaso sawatara ing kamare. Wektu iku segarane pinuju anteng. Katon pucuke gunung Krakatau isih kumebul.

Asepe sing putih kumendheng ing akasa. Kapal ferry sing kebak penumpang, slira-sliri saka pelabuhan Merak menyang Bakauheni. Penumpange akeh sing awe-awe marang dheweke. Budianto mesem. Banjur kelingan karo jaman cilikane. Angger dijak wong tuwane tilik paklike sing ana Tanjungkarang, uga numpak ferry lan seneng karo awe-awe angger ketemu kapal liyane.

Nalika Budianto nginceng nganggo keker-e, dumadakan kaget bareng weruh ana nom-noman sepasang ngadeg ana haluan. Padha rerangkulan katon mesra. Sing lanang bagus kira-kira umur 25 taunan lan sing putri ayu umure watara 20 taun. Rambute sing putri kang ngranggeh pundhak iku, tansah awe-awe kesempyok angin. Budianto nyelehake keker-e. Banjur nguceg-uceg mripate, sajak durung percaya karo pandelenge dhewe. Rumangsa kaya lagi ngimpi. Bareng ditamat-tamatake, pancen ana nom-noman loro sing lagi ngadeg ana haluan.

Ing batin Budianto kuwatir, yen sakarone nganti tiba ing segara katut angin sing saya gedhe iku, gek kepriye? Nanging nom-noman sepasang mau sajak kalem-kalem bae. Malah anggone ngadeg saya maju maneh nganti tekan pucuk haluan. Sing putri tangane ndhaplang kaya arep mabur. Kekasihe ngrangkul kenceng bangkekane sing ramping. Sakarone sajak siyaga nantang angin lan jumlegure ombak sing saya gedhe nggegirisi.

Karo isih nyekel kemudhi, Budianto mbukak kaca cendhela ing sisihe. Ing antarane gumrubuge angin, swarane ombak lan gumuruhe mesin kapal, Budianto isih krungu lamat-lamat sing diomongake bocah loro mau. Apa bocah loro sing nyalawadi kuwi, kang nate dicritakake Samsuri dhek emben kae?

" Pras, aku arep kokjak lunga menyang endi ta?"
"Lunga adoh banget, sayang. Menyang pucuking jagad"

"Menyang pucuking jagad? Tekan Alaska? Siberia? Apa kapal iki bisa tekan kana, Pras?"

"Bisa bae, angger nakodane gelem ngeterake awake dhewe mrana"

"Ah, kowe ngawur, Pras! Kapal sing dinunuti awake dhewe iki kapal dagang. Dudu kapal pesiar. Paling-paling kapal iki mengko mung tekan Semarang. Aku emoh yen mudhun Semarang, mundhak kelingan lelakon sing uwis-uwis kang nyedhihake iku," ujare sing putri aleman karo njaluk dirangkul luwih kenceng. Kekasihe mesem, karo ngelus-elus rambute woting atine klawan gemati.

"Sapa sing arep ngajak mudhun Semarang, Dewi? Mengko awake dhewe nunut kapal liyane maneh ta, sayang. Suwe-suwe rak ya tekan nggone," ujare kekasihe maneh karo ngliling. Sing putri ndangak karo nyungging esem ngujiwat. Prasetya kekasihe tanggap. Terus ngaras pipine Dewi suwe banget.

Budianto weruh sesawangan kuwi, suwe-suwe dadi rikuh dhewe. Kaya digambar mati melek-melekan dening bocah loro kuwi. Rokoke kang kari cendhak sawise diceceg ing asbak, banjur disambung rokok sing anyar. Tumrap Budianto, wektu iku ngrokok bisa kanggo nentremake atine sing lagi goreh. Yen bocah loro mau bangsane memedi, mosok ana memedine jedhul ing wayah awan ndhrandhang kaya ngono?

Budianto nuli tolah-toleh. Mbokmanawa Samsuri utawa kanca liyane ana sing mlebu ruang kemudhi ngancani dheweke. Nanging nganti kapal metu saka Selat Sunda, sing dienteni ora ana sing katon.

Sauntara kuwi, bocah loro nyalawadi mau katon mudhun saka haluan, terus karo gegandhengan tangan mlipir trantanan cekelan pager kapal. Tekan ngarep ruang kemudhi, sakarone mandheg maneh. Omong-omongan maneh. Dhasare lagi padha seneng-senenge pacaran. Mula tansah ana-ana bae sing diomongake. Jagad iki kaya-kaya mung duweke bocah loro. Dadi saya endah tansah kobar dening asmarane.

"Pras, kowe rak isih kelingan ta, nalika awake dhewe isih padha sekolah ing Semarang?"
"Isih kelingan, Dewi".

"Angger ana bocah lanang sing nggodha aku, mesthi kowe nesu. Bocah lanang iku banjur kokajar, nganti kowe kerep ditimbali Wali Kelas terus didukani akeh-akeh. Nganti kuliah ana UNDIP, kowe isih awor sakelas karo aku. Padha-padha milih Fak. Kedokteran. Ing batin aku sok-sok ngguyu. Saupama ndilalah wong loro bisa klakon dadi dokter, terus yen lagi lara kabeh apa banjur suntik-suntikan dhewe?", Sing jeneng Dewi banjur ngguyu renyah karo nggablogi Prasetya.

"Kira-kira ya ngono, sayang. Nanging emane wong tuwa kersane liya, nganti awake dhewe kudu lunga adoh banget lan kudu keplantrang-plantrang ngumbara kaya ngene . . sambunge Prasetya kelara-lara.

"Iya, Pras. Geneya bapak-ibu ngalang-alangi anggon kita sambung katresnan? Aku arep dijodhokake karo Bardono sing isih kapernah nakdulur, dene kowe dicalonake Susi sing ora koktresnani," celathune Dewi karo ndhingkluk. Kelingan maneh lelakon dhek semana.

"Yakuwi sebabe, kowe terus dakjak lunga adoh numpak kapal Tampomas. Karepku kowe dakjak menyang Ujung Pandang. Ndhelik ana daleme paklik nganti sawatara suwe terus nikah ana kana. Nanging durung nganti tekan Ujung Pandang, kapale kerem ana Selat Makasar jalaran bocor lan kakehan penumpang. Aku lan kowe sing ngadeg ana haluan, mencelat kecegur segara nalika kapale gonjang-ganjing kesempyok ombak gedhe. . ."

"Aku isih kelingan, tanganku sing sraweyan banjur koksaut. Sabanjure awake dhewe kaya kesedhot banyu, ambles katut kapal sing wiwit kerem bareng penumpang liyane . .

Sakarone banjur meneng, terus rerangkulan maneh karo tangisan,

Budianto nratap, nalika bocah loro munggah maneh tekan pucuk haluan. Sakarone katon gloyoran karo gondhelan pager kapal, jalaran ketampeg angin gedhe.

"Dewi . . ."
"Apa Pras ... ?"

"Ayo saiki nerusake laku tumuju pucuking jagad"

"Ayo Pras, selak kapale tekan Semarang"

Tanpa ana sing ngabani, dumadakan bocah loro terus ambyur bareng, katon kumleyang kaya godhong garing kabuncang angin, binarung panjerite kang memelas, nalika ana ombak gedhe nyempyok lambung kapal nganti nelesi gladhag.

Budianto kagete kaya sinamber gelap. Mripate klemun-klemun, Nganti anggone nyekel kemudhi meh mrucut.

" Ngapa, dhik Bud, kokkaton pucet?"

Budianto kaget maneh, bareng ana sing nyapa saka mburi. Jebul sing mlebu ruang kemudhi, Samsuri sing arep nggenteni pegaweyane.

"Oh, Boss, anu, anu ... bocah loro kuwi, nekad ambyur segara. Padha nglalu. . .," wangsulane Budianto kamisosolen karo tudang-tuding nuduhake barang sing ora cetha.

"Bocah sing loro sing endi? Kowe lagi nglindur apa piye?", Samsuri malah nggeguyu sajak maido karo nggenteni nyekel kemudhi. Lakune kapal saya banter miyak ombak sing saya gedhe gumulung.*

Gendruwo Kedhung Patoman

RA maido, wong yen lagi hobi mancing, Saben dina ora ana dina gothang, perlu lunga mancing. Mangkat esuk mulih sore, ora dietung untung rugine. Sedina bethethet, betah wetenge ora klebon sega. Terkadhang oleh-olehane ora mingsra, mung oleh mujaer lima.

Kaya tanggaku cedhak, jenenge kang Wartono. Dheweke hobi berat urusan mancing. Saben krungu kabar ana kedhung sing akeh iwake mrumpon, senajan adoh mesthi diparani. Walesane pancing ora trima nek gaweyan dhewe, nanging walesan tukon rega larang. Sing kena diodot dawa lan bisa diungkret dadi cendhak ngana kae. Kerep diomeli yu Tinah bojone, nanging ora digubris.

"Timbang mancing mung oleh iwak ngono rupane, mbok aluwung melu nyerok wedhi nok kali kidul kono ta, Pak, Pak! Nek nglumpuk disetorake Anemer pak Parto, isa dadi dhuwit!"

"Aku mancing iki mung kanggo hiburan kok, Tin!"

"Hiburan kok mancing? Hiburan iku rak sing marahi seneng! Mosok sedina-dina nggethu nyekeli walesan, apa ngono iku awakmu ora mbokrerega, Pak? Pikirmu mindeng ngarep-arep iwak sing gelem nyaplok pancingmu! Apa kowe ora malah nyengkorong gelis tuwa?"

"E, mancing iku ana senine, Tin! Nek pancingku ngrasa ndhedheti daksambit jedhet, mak jendhel iwak tawes saepekepek kecanthol pancingku! Wah nek kebener ngono iku Tin, ana wong ayu liwat cedhakku, aku wis ora butuh ngingeti!"

"Dhasar semelekethe, tangga-tangga iku Iho, kowe dijuluki Wartono Jagakedhung!"

"Ya ben, malah awan iki aku arep mancing nok kedhung Patoman!"

"Kedhung Patoman lor kulone desa Bulungan iku? Adoh lho, Pak, ngalor sithik wis tekan desa Dhumpil! Kancamu sapa?"

"Dhewe . . . ! Kandhane Rusdi, kedhung kono muyeg iwake tawes! Ucul-uculan saka kolame pak Naryo, dijebol banjir."

Yu Tinah mlureg nandhakake ora setuju. Nanging nyegah karepe sing lanang urusan mancing, tiwas lambene gompel tanpa direwes. Wektu iku wis jam 10.00. Ngadhepake awan wayah jam semono iku, jarene wayah sing nedhenge iwak kali padha neser caplokane.

Kang Wartono ibut nata peralatan sing perlu digawa sacukupe. Peralatan mancing sapragine. Ransel cilik diisi banyu aqua sebotol, mengko baline kena kanggo wadhah iwak. Ora perlu sangu sega, wong esuk mau wis sarapan lawuh bothok urang. Sing perlu rokok Djarum 76 sak pelat aja lali. Dienggo kebul-kebul karo mandeng pancinge samangsa ndhedheti, jian nikmat.

Ora ana masalah lakune ing ndalan. Cekak cukupe dheweke wis tekan kedhung Patoman. Gelis pancinge dipasang, ditunggu karo ndhodhok ing pinggir kedhung. Ndeleng banyune ing kanakene obah pating klumek, jelas akeh iwake. Cocog karo kabar saka Rusdi.

Nanging kok ... ditunggu nganti entek Djarum 5 eler, nggathung tanpa ndhedheti. Nganti wayah surup nggacus, wader apa tawes sedriji wae ora nyambit. Cilaka mencit, iwak kok ngerti digasangi pancing? Disemenekna nganti bar maghrib, nek menawa sanderane nunggu wayah peteng. Padha wae, banyune malah katon anteng, ora ana klumek-klumek.

Wayah bar bedhug Isya' kang Warto isih sabar nunggu pancinge sing isih dipasang, nek menawa ana iwak siji loro kena pancing.karepe arep kanggo cangkingan mulih, dienggo bukti nyang yu Tinah. Nanging ajeg ora krasa pancinge ndhedheti.

Dumadakan ana mendhung teka ireng nggembuleng, dibarengi tibane banyu udan nanging mung pating tlethog. Langite didhengak, katon mendhung kandel, rata sakukuban langit.

"Kok malah arep udan gemerut iki piye? Sida klocut tenan aku!" grumunge karo ngringkesi peralatane. Banjur semparut ninggalake papan kono, mlaku setengah mlayu. Ngunclug ngulon parane. Lagi watara 100 meter lakune, wis ketututan udan deres mak bres.

Kang Wartono sirahe kebyukan banyu udan, mripate kremal-kremil lambene nggaber. Diusapi srikutan, karo noleh ngiwa nengen. Kebeneran bareng dheweke noleh ngalor kok ana omah kuna modhel joglo, nanging katone sepi. Ing njero ngomah mung dipadhangi ublik, urube mobat-mabit diterak angin. Omah iku diparani karo mlayu. dheweke butuh ngeyub. Wis ora betah awake ketiban banyu udan sing sor-soran iku.

Nuli keburu-buru mlebu emperan omah kono, karo cengungak-cengunguk nyawang njero ngomah sing katon sepi. Pancen lawange isih menga, nanging kliwere sing duwe omah kok ora ana. Awake nretheg cethathuken, ditahan nganggo tangan loro pisan, disilang ing dhadha, epek-epek dienggo ngakep gulu. Isih cilang-cileng, nuli nyoba uluk salam.

"Kula nuwun ... !"

"Mangga, mlebet mawon korine sih menga! Udan-udan abane ana tamu, Nyi!" disauri sing duwe omah karo ngandhani sing wedok saka kamar, swarane serak-serak ngglorok.

Mung dianti watara patang kedhepan, saka kamar njedhul wong loro lanang wedok. Sing lanang gedhe dhuwur, wis tuwa nanging isih katon keker. Menganggone clana kombor ireng, klambine potong Cina uga ireng. Udheng-udhengan iket, pucuke nglawer katon mrebawani. Sing wedok njejeri sing lanang, rambute dawa diore, uwan-e wis mabluk. Disawang raine kurang cetha, amarga mung kena padhange lampu senthir. Mlaku renteng-renteng nyedhaki tamune.

"Kok jawah-jawah ngaten dhateng ngriki, onten kersa napa, Nak?"

"Nuwun sewu, namung ndherek ngeyub, Mbah!"

"Sampeyan sinten, lan tiyang pundi nggih, kok kula dereng kenal?"

"Kula Wartono Mbah, saking Dhokaton!"

"Ooo... Iha kok agemane teles kebes saking pundi?"

"Mancing Mbah, teng kedhung Patoman wetan ngriku!"

"Lho, kedhung ngriku sampeyan pancingi? Ngriku niku ternak ulam kula! Pundi angsal-angsalane ulam?"

"Sial Mbah, mboten angsal ulam setunggal-setunggala!"

"Mesakake, Ki, awake kadhemen dhengkule nganti kothekan iku lho, weki salin!" sing wedok nyelani gunem.

"Salin sarung kalih rasukan kula purun, Nak?"

"Ngampil payung mawon, Mbah kula badhe mantuk!"

"Mboten gadhah nek payung. Kula niki wiwit enem ngantos sepuh mboten nate payungan! Tur malih jawah niki kintene sedalu mboten purun terang! Nyipeng ngriki mawon nggih?"

"Wis Ki, kana jupukna sarung karo klambi!" sing wedok ndhesek sing lanang, sajake kewelasen marang sing kanyeben.

Kang Wartono sida nuruti pawehe silihan sarung klambi. Clanane Ian kaose dawa sing tememplek ing awake kawit mau, dilepas. Diuntel-untel njur diperes, terus dilebokake rangsel. Dheweke ganti nganggo sarung Ian klambi silihan. Klambi potong Cina bareng dienggo kegedhen, katon kedhobyohan. Nanging awake ngrasa rada anget, rada nyuda olehe nretheg.

"Ngriku, Nak, kalih nunggu jawahe terang, leyeh-leyeh ngriku teng Iincak, nek awake sayah!"

"Enggih Mbah matur nuwun!"

Kang Wartono ngrasa keduwung olehe lunga mancing dina iki mau. Wis ora oleh iwak siji-sijia, ka-thik malah kepalang udan nganti bengi. Kok bener panyegahe yu Tinah dhek awan mau. Nek wis kadhung ora bisa mulih iku banjur kepriye? Malah nunut ngeyub bae, omahe sapa kok sing duwe omah wis tuwek-tuwek kabeh. Awake krasa sayah wetenge klikak-klikik, njaluk diisi. Ditunggu-tunggu sing duwe omah kok ayem, tanpa menehi wedang-wedang kopi anget.

Sarung silihan dienggo kemulan, dheweke njajal ngglethak ing lincak. Udan ing njaba ora mendha, nanging malah ndadra. Kadhang kala diselani swarane bledheg nyamber-nyamber, swarane kaya mbedhah-mbedahna kendhangan kuping. Sirahe banjur dibrongkos sarung, dheweke turon mlungker, nuli leees keturon.

Kahanan njaba, suwe-suwe udane ngadhepake terang. Mung kari udan grimis rintik-rintik. Kesusul tekane banjir swarane pating gluthuk, pating krosan. Kodhok kongkang padha ngorek swarane ngungkung, ing saben clobekan. Kabeh swara sing gawe kekese ati iku, ora dirungu karo sing lagi turu angler. Wis ora mreduli, dheweke lagi turu ing omahe sapa. Saking ngrasakake turu kepenak, ora ngrasa nek wis tumeka gagating rahina.

"Tangi, Nak, mpun rinten! Napa mboten mantuk, jawahe mpun terang!" Kang Wartono digugah sing duwe omah, diholeg-holeg sikile nganti bola-bali. Ewasemono meksa durung gelem tangi.

Srengenge wis mlethek mencor-mencor ing langit wetan. Wong Bubungan kulonan Ian wong Dhumpil padha gemrubyug menyang pinggir kali, arep ndeleng banjir. Lanang wadon gedhe cilik, kebut larut menyang kali. Wis dadi pakulinan saben ana banjir gedhe, wong-wong kono padha ndeleng banjir. Dianggep ana tontonan gratis.

Tekan pinggir kali, wong-wong mau kabeh meneng. Semlengeren weruh polahe banyu sing rupane abang ireng, swarane nggereng. Lagi padha kamitenggengen nyawang banjir, ketungka tekane Juri mlayu-mlayu saka wetan, ambegane krenggosan.

"Onten tiyang glangsaran teng ngandhap wit ingas, Pak! Tiyange lumah-lumah sukune kroncalan!"

"Aja gawe gara-gara, Ri! Senenganmu gawe isu, nyebar pawarta sing ngayawara!" disauri pak Joyo Talbi karo dipenthelengi.

"Estu, Pak, kula mboten dora. Mangga tah, dipurugi ngetan ngrika!"

"Ayo kabeh rana, mengko nek Juri apus-apus, dikethag gundhule!'

Gemlendheng wong sepirang-pirang budhal ngetan, nurut tanggung kali, nakyinake pawarta saka Juri. Temenan, bareng cedhak ingas, katon ana pawongan ngglethak ing coblekan. Sikile kroncalan karo geroh-geroh sajak kaya kelaran. Sing digumuni wong akeh, awake kok dikemuli gedebog garing direntengi nganggo tutus. Ing cedhake ana rangsel cilik gemlethak.

Pak Joyo Talbi ora srantan, wong nyalawadi iku nuli dicedhaki. Saiba kagete bareng ngerti nek wong sing lumah-lumah ing lemah iku, kang Wartono.

"Lho ... kowe iki rak Wartono Dhokaton! Geneya kowe, War, kok esuk-esuk turon nok kene? Kowe iki gebleg pa piye, kok nganggo klambi gedebog?" nrocos pitakone pak Joyo Talbi. Sing ditakoni mung plonga-plongo ora nyauri.

Kang Wartono sing isih genthelang-genthelang blangkemen iku, dibopong wong akeh dientasake saka clobekan. Debog gedhang sing mblebet awake, dibuwangi. Ganti dienggoni sarung Ian klambine Juri. Dhemi paweh pitulungan marang sing kena pangkIah. Juri diblejeti sarung klambine, dadi nglegena mung awer-awer kathok kolor thok.

Tujune ana pak Joyo Talbi, sing duwe pengalaman sembur-sembur bangsane wong kesurupan. Bareng didamu ambal ping telu sawise umak-umik mbuh apa sing diucapake, kok dadi sadhar. Bisa nyritakake lelakone, saka wiwitan tumeka pungkasan. Sing ngrungokake gedheg-gedheg, padha nywara gemrunggung.

"Tenang, tenang! Dulurmu Wartono iki keblasuk ing omahe gendruwo Jambla! Pancen gendruwo Jambla iku asring ngganggu gawe, wong sing saba ing kedhung Patoman! Sing penting tulung, Wartono iki terna mulih nyang desane!" CUTHEL. *

Sing Nyolong Sandhal

UWAR gregeten. Pasale, mulih saka kantor sandhale carvil sing mentas wae anggone tukun neng Pasar Paing wis amblas. Mau esuk isih gumlethak ing teras nalika dheweke budhal ngantor. Jane ngono ya Luwar dhewe sing ndlowor. Lha wong sisihane saben dina dodolan neng pasar, ketambahan anakanake padha sekolah, lha kok sembranane nyeleh sandhal neng teras. Kathik ora mung pisan kuwi thok Luwar kelangan sandhal saka akibat ketledhorane.

Dieling-eling. Kaping pisan olehe kelangan sandhal durung ana telung sasi. Wektu kuwi malah rong pasang. Sandhal carvil lan expo. Wektu kuwi sing dipisuhi Luwar ora ana liya kejaba para pemulung alias tukang golek rongsok. Saben kepethuk tukang rongsok, Luwar mencak-mencak, ngarani yen dheweke sing njupuk sandhale. Tujune nalika Luwar arep ngamuk-ngamuk marang para pemulung enggal dipenggak dening sisihane. Dening sisihane sing genti diamuk malah Luwar dhewe. Dianggep yen Luwar kuwi ora duwe pengati-ati.

Ning dhasar Luwar kuwi pancen kalebu ndableg; najan diamuk sisihane, ndablege ya ora kalong-kalong. Isih wae nyeleh sandhal ing teras nalika omahe suwung. Ning sabubare diamuk sisihane kae, Luwar wis ora wani lapuran sisihane saben-saben kelangan sandhale. Saben-saben kelangan ya terus tuku maneh. Nganti kelangan sandhale carvil ing awan kuwi, wis ana kaping lima anggone tuku sandhal.

Sabenere ngono, Luwar ngrasa sujana marang kedadeyan kedadeyan ilange sandhal ing omahe kuwi. Jalaran ora mung sandhale dheweke sing ilang, sandhale sisihane kala-kala uga ilang. Kamangka sandhale sisihane kuwi ora diseleh ing teras, nanging ana njero omah. Sandhal diseleh cerak lawang pawon, ndadak ora ana. Nganti jibeg olehe nggoleki. Rumangsane ya ilang. Nanging bareng tuku sandhal anyar, njur sandhale sing ilang kuwi weruh-weruh wis gumlethak ning cerak lawang meneh. Mesthi wae sisihane njur mencak-mencalk. Didakwa Luwar sing ndhelikake sandhale sing ilang kuwi.

Nanging bareng liya dina sisihane kelangan sandhal maneh, kanggo njagani supaya Luwar ora diamuk sisihane, Luwar ngajak sisihane nggoleki sandhale ing panggonan-panggonan sing sekirane disujanani kanggo ndhelikake sandhal. Nanging ambak diubres nganti bileng, sandhal sing ilang kuwi meksa ora ketemu. E, lha kok pendhak esuke, sandhal sing digoleki nganti mumetke sirah kuwi gumlethak ing papan sakawit.

Ya perkara kuwi sing ndadekake Luwar sujana. Aja-aja sandhale sing wis limang pasan ilang kuwi, uga didhelikake bangsane lelembut. Mula sawise rembugan karo sisihane, Luwar gegancangan menyang omahe Wak Kaji Dulah. Derenging ati kepengin ngulap marang kedadeyan-kedadeyan kang pancen nyalawadi kuwi. Luwar mung kepengin diwarahi supaya bisa ndeleng bangsa lelembut. Sebab sarana dheweke ngerti bangsa lelembut, dheweke bisa mesthekake ana ngendi parane sandhal-sandhale sing ilang kuwi. Apa dijupuk tukang rongsok sing saben dina nasak-nasak pekampungan, apa dijupuki lelembut.

Tekane Luwar ing daleme Wak Kaji Dulah ditampa kanthi maneka warna pitakon. Wak Kaji Dulah manggut-manggut, bareng wis pana marang karepe Luwar.

"Yen kowe pengin weruh bangsane lelembut, carane gampang. Kowe kudu gelem lan kuwat nglakoni pasa mutih patang puluh dina. Pasa mutih kang pungkasan, kudu melek ing panggonan kang sepi tanpa rowang. Sing luwih penting meneh, jroning nindakake pasa mutih patang puluh dina, kowe ora kena nggepok senggol bojomu."

Luwar rada kabotan jane bareng dithuki syarat sing pungkasan kuwi. Ora kena nggepok senggol karo bojo semono suwene, apa betah? Kamangka sing wis kelakon lagi seminggu ora nggepok senggol utawa digepok senggol bojo, rasane neng awak wis kaku kabeh. Lha kuwi kok malah tikel ping nem. Nanging gandheng kuwi minangka sarat yen kepengin kepethuk karo bangsane lelembut, mula Luwar kudu nekad. Kudu kuwat. Dheweke bener-bener kepengin weruh bangsane lelembut. Utamane sing ana gandheng cenenge karo ilange sandhal.

Tanpa nganggo ngenteni bubar dikandhani Wak kaji Dulah, Luwar terus adus kramas. Kramase ora kena nganggo shampo. Kudu nganggo landha, yakuwi bong-bongan merang. Ya rampung kuwi, Luwar miwiti pasa mutih. Pasa ora kena mangan sing mambu uyah.

Sedina rong ndina, Luwar ora ngrasakake rekasane wong pasa mutih. Nanging bareng wis ngancik dina sing kaping lima, biyuh! Rasane wis kaya ora kuwat-kuwata. Yen weruh jangan bung utawa jangan gori sing pedhes, kudu-kudua mangan karo jangan-jangan sing pedhes asin kuwi. Tau, meh meh wae Luwar mokak, ora nerusake anggone pasa mutih, nalika sisihane pas neng pasar kathik ning omah ana jangan gori kesenengane. Jangan kuwi wis dicidhuk ing piring, wis dibyuki sega. Kari nyendhok. Nanging bareng eling tujuane sakawit, sega sing wis kari ngemplok kuwi kepeksa dibatalake.

Ya Kaya ngono kuwi wujud ujiane Luwar nalika nglakoni pasa mutih patang puluh dina. Nanging Luwar kasil nyandhet kekarepane. Wusana suwe-suwe sing saya kuwat karepe sing pancen kepengin weruh bangsane lelembut. Semangat pasa mutihe saya suwe malah saya nggethu.

Ngancik wengi kang pungkasan, wancine Luwar nindakake pati geni ing panggonan kang sepi. Kebeneran, samburine omahe, ana kampunge tangga sing ditanduri wit jati. Dadi ora usah menyang alas, Luwar wis ndhelik ana sangisore wit jati sak rangkulan gedhene. Senajan jingklonge padha ngrubut pating krenging, parandene Luwar ora ngrewes marang cokotan-cokotan sing krasa gatel lan panas kuwi. Luwar wis mantep yen wengi pungkasan kuwi niyate pati geni banget golong gilig. Kudu tuntas olehe duwe karep kepengin meruhi bangsane lelembut. Upama wingenane kae usule arep nggawa obat nyamuk diolehi Wak kaji Dulah, mesthi wae Luwar ora plak-plek nyebleki nyamuk kaya kuwi.

"Yen kowe nggawa obat nyamuk, lelembute ya padha nyingkir kabeh. Wong lelembut kuwi wedi karo obat nyamuk."

Oleh katrangane kaya ngono, Luwar mung mesam-mesem. Ndak iya? Apa sing diomongake Wak kaji Dulah kuwi ora mung guyon wae? Mosok lelembut wedi marang obat nyamuk. Lucu! Ning gandheng dheweke kuwi wong takon, mula cukup introspeksi lan ngajeni. Najan kudu ngguyu, ning apa sing didhawuhke Wak Kaji Dulah akhire dilakoni.

Luwar isih krungu kenthong ing nggone Mbah Bayan dithuthuk, nalika ujug-ujug mripate weruh cahya biru sakbluluk gedhene kang njedhul saka jroning bumi. Metune cahya biru sakblubuk gedhene kuwi, mahanani kahananing kono owah total. Sing maune rupa wit-witan jati, sakala malih dadi pendhapa saemper pendhapa kelurahan. Luwar lungguh ing cerak saka kang gedhene ora mekakat. Hem. Luwar sumlengeren sauntara. Eling yen dheweke mau lungguh ana cerak wit jati. Nanging nalika Luwar arep ngyakinke yen sing katone saka pendhapa kuwi ya wit jati, kaya-kaya utege angel nampa, Kayadene wong bingung kang duwe keyakinan marang arahing keblat papat. Yen nalare pawongan mau ngarani ngidul, najan arah sing bener kuwi ngulon, pawongan kuwi mesthi bakal angel ngowahi keyakinan sing salah kuwi. Dheweke tetep bakal yakin yen arah sing sabenere ngulon kuwi ngidul parane. Semono uga sing dialami Luwar wektu kuwi. Wis ngerti yen sing disendheni kuwi wit jati. Ning bareng muncul kahanan sing gumebyar kaya ngono, lha kok ya angel olehe arep mbalekake pikir, yen kuwi wit jati.

Durung ilang tarunging pikir, dumadakan kupinge Luwar keprungu keplok kang rame mawurahan. Oooo, Luwar luwih legeg meneh. Jebul ing ngarep pendhapa sing mujudake plataran jembar kuwi lagi dianakake sawijining lomba. Weh, weh!

Sing nonton mubeng. Cilik gedhe, enom tuwa, lanang wadon, Luwar ketarik atine. Banjur ngadeg lan jumangkah nyeraki pernahe wong-wong sing sajak padha ngramekake sawijining pengetan utawa tanggap warsa.

Luwar mlebu kumpul marang wong-wong sing padha ngadeg. Tekane Luwar ing njerone krompolan kuwi ora narik kawigatene sing ana kono. Ana Hansip loro sing nata bocah cilik cilik sing kabeh gundhul plonthos kuwi supaya aja nengah nengah mlebu ing arena sing kanggo ajang perlombaan.

Sajake perlombaan sing antuk aplaus saka penonton mau. wis rampung. Ana pawongan maju ing tengahe arena, Pawakane lemu cendhek. Mripat pendul, bathuke mrenyul, untune gingsul. Hah! Bareng digatekake Luwar, rata-rata sing ana panggonan kono kok gundhul kabeh. Eh! Yen ngono olehe mbatin sing dhek mau rumangsane ana wedoke ya kliru. Sebab nyatane gundhul kabeh. Lho, lho, lho! Jebul bareng olehe ngematke Luwar tenanan, nyatane ya ana wedoke. Lha kuwi! Rambute sing thukul saka jendhile ratarata diumbar nglambreh tekan kencet. Sing sirah ndhuwur pancen katon gundhul kabeh. Yen lanang pancen sak sirah plonthos, yen wedok rambute thukul saka jendhile utawa saka sirah sing bagian mburi. Weruh kaya ngono, Luwar ora kuwawa ngempet olehe kudu ngguyu.

Pawongan sing maju mau banjur sesorah. Omongane gedhe, agor-agor. Isine, kanggo mengeti tanggap warsane dhemit Subra sing kaping rong atus seket, pisan iki dianakake lomba nganggo sandhal.

Krungu kandhane pawongan sing pidato kuwi, Luwar njola. Lomba sandhal? Eh, gak mutu! Wong barang nganggo sandhal wae dilombakake. Nanging bareng eling lomba sandhal, Luwar kelingan yen kelangan sandhale, Luwar kelingan yen wis ping lima kelangan sandhal. Hem, apa padha dicolongi wong-wong neneka sing ana kene? Apa sing gawene ndhelikake sandhale sisihane ya makhluk-makhluk sing wujude ngguyokake iki?

Durung entek gumune Luwar njingglengi kahanane makhluk-makhluk kang plonthos-plonthos kuwi, dumadakan saka jroning pendhapa ana rombongan kang ngiring pawongan gagah, bagus lan nyembadani. Pawongan sing diiring manggon ing ngarep dhewe. Panganggone sarwa gumebyar kaya ratu kethoprak. Nganggo kuluk kang rupane ireng. Nganggo jamang, sikile dikalungi klinthingan yen kanggo njangkah keprungu pating krimpyung.

"Kita mangayubagya rawuhe sang Pangeran Subra!" prentahe makhluk kang isi ngadeg ing tengah-tengahe arena lomba kuwi. Banjur keprungu keplok ambata rubuh. Ana uga sing suwit-suwit barang. Banjur Pangeran Subra lungguh ing kursi gadhing dampar dhenta. Para pengiringe padha lungguh ing palungguhan samburine.

Luwar mbatin marang makhluk kang aran Pangeran Subra kuwi. Wis ndungkap umur rong atus seket taun lha kok isih kaya bocah jaka kumala-kala. Hem, gek apa ta resepe?

"Lomba sandhal sigra kawiwitan, makhluk kang ngadeg ing arena banjur mundur. Ana rombongan kang dumadi makhluk utawa pawongan lima. Rombongan kuwi manthuk kurmat marang sang Pangeran Subra.

Luwar mendolo mripate nyawang tekane rombongan kang dumadi saka pawongan lima kuwi. Sing dimendoloni, amarga pawongan lima kuwi padha nyangking sandhal sing arep kanggo lomba, lan jebule kabeh sandhal sing dicangking kuwi sandhale Luwar. Luwar ora pangling. Carvile loro! Lha kae, lha kae. Lan ... kae, sing telung pasang cetha yen sandhale expo. Ya. Luwar yakin. Yen sandhal-sandhale sing ilang kuwi kabeh tinemu ana kene. Edian! Gempung atine Luwar. Kepengin ngoyok sandhale lima sing cetha-cetha dicolong kuwi. Nanging nalika dheweke arep jumangkah, ana rasa kang nggondheli.

Luwih-luwih bareng Luwar uga kepengin ngerti kaya ngapa sing diarani lomba sandhal kuwi. Sakweruhe Luwar kok durung nate ana. Mengko yen bubar lomba, lagi sandhal-sandhal kuwi arep dijaluk.

Sawise manthuk kormat marang sang Pangeran Subra, makhluk utawa pawongan lima kuwi nuli miwiti tetandhingan. Sandhal sing dicangking njur diseleh ing lemah. Jabang bayik! Jebule makhluk-makhluk kuwi mung lomba cepet cepetan mlaku nganggo sandhal. Luwar ora bisa ngempet guyu, nalika olehe nganggo sandhal ana sing kleru. Sandhal sing kudune kanggo sikil kiwa nanging kanggo sikil tengen. Mengkono uga suwalike. Sandhal tengen kanggo sikil kiwa. Lan ... loh, loh ... ! Luwar saya kekelen rikala ngerti yen dlamakan sing dienggoni sandhal kuwi tanpa ana drijine. Dlamakane brundhul. Lan bareng Luwar ndeleng kabeh makhluk sing ana kono, dlamakane tanpa driji, sakala Luwar ngucap istighfar. Lan bebarengan metune kalimah istighfar, kahanan kang rame mawurahan kebak kebungahan dadi malik grembyang Luwar ora manggon ing plataran pendhapa ndeleng makhukmakhluk kang padha seneng-seneng, nanging ana ing pekampungane tanggane kang kebak wit jati lan peteng ndhedhet.

Luwar lagi ngerti, yen sing dideleng mau pranyata alaming lelembut. Ateges pepenginane sing adreng ngenani bangsa lelembut wis kasembadan. Mung gelane, Luwar durung bisa nggawa mulih sandhale sing wis cetha yen dijupuki bangsane lelembut, anak buwahe dhemit Subra sing manggon ing pekampungane tanggane, ing mburi omahe Luwar. Luwar janji, kapan-kapan tetep arep dijupuk sandhal-sandhale kuwi. *

Sumber :

Miyak warana lelembut ing tanah Jawa

Bebrayan Jawa ora bisa dipisahake kalawan jagad alus, jagading titah datan kasat mata, utawa jagading lelembut. Ing bebrayan Jawa, nganti jaman sing katelah jaman modhern iki, isih mratah crita-crita kang gegayutan kalawan anane titah kang ora kasat mata iki.
Malah ing sawetara kalawarti basa Jawa mesthi ana kaca mirunggan kanggo mbabar crita-crita jagading lelembut.
Akeh warga bebrayan sing crita yen nembe wae diweruhi pocongan, ana uga warga bebrayan sing crita yen durung suwe iki nalika mlaku ing dalan gedhe diweruhi rombongan wong-wong sing numpak kreta kencana kamangka kretane iku ora ngambah dalan, ana maneh warga sing crita yen nembe wae diweruhi wewujudan endhas thok nanging bisa caturan lan crita-crita sajinis liyane.
Ing kalangan para sarjana sujana uga akeh sing duwe pengalaman gegayutan kalawan titah datan kasat mata iki. Yekti bab sing angel diprecaya dening sing ora ngalami dhewe iki pancen kalebu bab sing asipat subyektif. Lire, yen ora ngalami dhewe utawa yen ora duwe kaprecayan mligi kang gegayutan kalawan anane titah tan kasat mata sing bisa sesambungan kalawan manungsa iki, pancen angel kanggo precaya.
Buku Jagading Lelembut, Menguak Misteri Makhluk Halus di Tanah Jawa, karyane Dr Purwadi MHum, Dra Nurhayati Darubekti MS lan Dra Siti Mulyani MHum, weton Media Abadi, 2005, suka gegambaran bab jagad titah tan kasat mata.
Sing kalebu ing jagading lelembut utawa titah alus ing tanah Jawa antarane gendruwo, dhemit, wedhon, brekasakan, iblis, sundel bolong, kemamang, thuyul, jim, setan, peri prayangan, ilu-ilu, banaspati, engklek-engklek, waru dhoyong, glundhung pringis, lan sapiturute.
Yen lelandhesan ajaran agama, sing aran titah tan kasat mata iku pancen ana. Kayadene ing agama Islam cetha sinebut anane setan lan jin. Nanging yen wus ngrembug bab titah alus liyane kayadene thuyul sing senengane nyolong dhuwit, thong-thong sot, waru dhoyong, kemamang, banaspati, engklek-engklek, glundhung pringis lan liyane pancen bakal nuwuh-ake pradondi.
Ing kaprecayan mistike wong Jawa kabeh titah alus iku dadi kawulane Bathari Durga sing ngedhaton ing Kayangan Dhandhang Mangore utawa ing Pasetran Ganda Mayit. Para lelembut iki dicritakake kerep nggiri godha manungsa. Malah bocah-bocah sukerta wus ditetepake minangka mangsane Bathara Kala, sing miturut crita kang dikenal bebrayan Jawa mujudake anake Bathari Durga.
Ananging, saka kasektene wong Jawa sing wus nggayuh drajat jalma limpat seprapat tamat, raja lelembut sakwadyabalane kasil ditelukake. Ing jagad pewayangan dicritakake Raden Sadewa kang ngruwat Bathari Durga. Ing crita bab kridhane Walisanga, dicritakake Sunan Bonang kasil ngalahake jim Buta Locaya.
Malah Panembahan Senapati, raja gung binathara ing Mataram, kasil gawe kasengseme Kangjeng Ratu Kidul kang nguwasani jagading lelembut ing Samodra Kidul. Lan ing madyaning bebrayan Jawa kang isih mratah nganti wektu-wektu pungkasan iki, daya kasekten lan perbawane dhukun kang dituwakake ing bebrayan biyasane uga gawe wedine samubarang titah alus.
Buku kang kapetung langka iki, amarga mligi ngrembug bab jagading lelembut kang menjila dadi kaprecayan mistik tumrap wong Jawa, ndhudhah kabeh kang gegayutan kalawan titah alus lan papan dununge ing tanah Jawa.
Ing buku iki uga ngemot kidungan mantra sekti kang bisa dadi sarana kanggo ngawekani giri godhane titah alus. Buku 336 kaca sing saperangan ditulis ing basa Indonesia lan saperangan ditulis nganggo basa Jawa iki njlentrehake bab jagading lelembut wiwit panguwasa lelembut ing kayangan Dhandhang Mangore.
Uga dijlentrehake bab titisane Bathara Kala, ruwatan Bathara Kala, critane Sunan Bonang nalika nelukake Buta Locaya, panguwasa Jawa nelukake ratuning lelembut, bab lumebu ing alam gaib, bab panjilmane titah alus, alaming lelembut, kidung mantra sekti kanggo katentreman ati, kidung mantra panulak balak, dhemit-dhemit ing tanah Jawa lan papan dununge sarta kidung mantra sekti kanggo kaslametan.
Buku iki bisa ditegesi minangka sarana mangerteni alam pikire wong Jawa kang gegayutan kalawan jagad lelembut. Bab iki pancen tundhone bakal tumiba ing kaprecayan mistik. Dene kepriye tanggepan lan sikep kang kawujud sawise maca buku iki, dadi precaya anane maneka warna titah alus lan karemane nggiri godha manungsa, utawa duwe sikep liya, gumantung marang pamawase para sing maca buku iki.
::Ichwan Prasetyo::

Sumber : http://www.solopos.net/jajawa/keluaran.asp?id=10613