Mbah Lanang Ngak Tepungan

ANGGON neng kost-kostan anyar aku rumangsa krasan. Kejaba papane resik, wong-wonge uga katon grapyak sumanak marang sapa bae sing padha-padha manggon neng kono. Senajan aku kalebu wong anyar, nanging bisa sesrawungan kanthi gampang. Apamaneh bu kost-e uga pangerten. Saben ana tilpun menyang sapa bae mesthi dicelukake. Pancen ibu kost iku priyayine wis sepuh. Udakara sak barakane simbahku. Nanging isih katon sehat lan rosa. Masak saben dina ya ditandangi dhewe.

Miturut critane wong-wong, ibu kost sing kagungan asma ibu Supiyah iku biyen mujudake wong sing paling sugih ing kelurahan kono. Nalika iku garwane kang asma pak Purwadiharja isih dadi bakul gedhe ing Surabaya. Nanging sasedane pak Purwadiharja, sethithik mbaka sethithik barang darbeke suda, jalaran ora ana sing bisa nerusake usahane. Dheweke ora kagungan putra. Senajan kalebu pedagang sing dieringi ing Surabaya, nanging pak Purwadiharja biyen uga seneng marang kesenian Jawa. Dheweke duwe gamelan jangkep, pelog lan slendro. Tradisi, adat lan tata cara kejawen uga banget diugemi.

Aku isih bisa nemokake bukti-bukti wujud kepedulene pak Purwadiharja marang kesenian Jawa ing kost-kostanku. Gamelan pelog slendro darbeke nganti saiki isih ana, senajan wus ora dirumat, lan mung diseleh ing gudhang. Ing ruang tamu uga isih dipajang gambar wayang Baladewa, sing kira-kira bae mujudake wayang idolane pak Purwadiharja.

"Pashalatane neng ruangan sakidule ruang tamu, Nak," ibu Supiyah ngandhani, nalika weruh aku wudlu ing jedhing.

"Inggih, Mbah," wangsulanku cekak.

Aku kepeksa ngundang Mbah, jalaran umur-umurane luwih pantes diundang mbah, tinimbang diundang ibu. Kanthi mangkono dakkira uga luwih rumaket.

Sawise wudlu aku banjur njujug ruangan ing sakidule ruang tamu. Ing papan kang ora sepiroa jembar iku hawane krasa seje. Mung dipadhangi nganggo lampu dhop limang watt-an. Ing wand magrib iku papan kono ketara yen sintru. Apa ya ngono iku hawane omah lawas? grenengku jroning ati.

Bubar solat aku lungguhan ijen ing kamar. Aku nggagas, ing Surabaya kok isih ana omah kuna kaya ngene. Kejaba omahe antik, barang-barange sing wis kepetung kuna uga isih akeh. Neng papan sembahyang mau ana tumbake, cacah loro. Neng cedhake gudhang uga ana meja bunder sing sajake wis lawas banget. Lawang lan boman uga isih rinengga dening ukir-ukiran kang endah. Aku dadi ketarik marang sesawangan ing omah iki. Nganti jam rolas bengi aku durung bisa turu. Lawang kamarku banjur dakkunci, aku terus ngglethakake awak ing kasur.

Lagi oleh sak ser-an anggonku turu, rumangsaku ana angin gedhe mlebu kamar. Aku nglilir. Saiba kagetku, lawang kamarku meblak-meblak menga. Ing mangka nalika aku arep turu mau lawang iku dakkunci. Banjur sapa sing mbukak iki mau? Aku neng njero kamar mung ijen. Apa angin mau sing mbukak lawang kamarku iki. Githokku krasa mrinding mikir kedadeyan iki. Aku banjur nggugah mas Wayan ing kamare. Dheweke sing nalika semana ngandhani aku yen ing kene ana kamar kosong. Sethithik akeh, dheweke mesthi ngreti kahanan ing kene.

"Mas, Mas Wayan, aku wedi, Mas" kandhaku sinambi nothog lawang kamare mas Wayan.

Dakenteni sawatara, mas Wayan sajake wis nglilir, banjur mengakne lawang kamare. Dheweke ketok banget yen isih ngantuk. Aku banjur dikon mlebu.

"Ana apa kok sajak keweden, awakmu?" pitakone mas Wayan sawise aku mapan lungguh ing njero kamare.

"Iya, Mas. Lawang kamarku menga dhewe," wangsulanku semu gupuh.

"Menga dhewe kepriye, ta?" mas Wayan nggenahake.

Sakabehing kedadeyan kang mentas bae dakalami kuwi mau terus dakcritakake menyang mas Wayan. Dheweke katon kaget krungu critaku.

"Kok aneh, ing mangka aku sing wis telung taun manggon neng kene ora tau nemoni kedadeyan apa-apa", sambunge mas Wayan kanthi blaka.

Sawise sawatara wektu anggonku ngobrol karo mas Wayan, aku bali menyang kamarku. Atiku daktatag-tatagake. Kabeh kedadeyan kang mentas dakalami mau dakanggep mung sawijining impen, sing ora perlu digagas. Udakara jam loro, bengi aku mapan turu maneh. Senajan krasa ngantuk, nanging mripatku angel banget diajak turu. Wengi krasa sansaya sepi. Swarane kendharaan sing pating sliri ing ratan wiwit samun. Aku mrangguli kedadeyan aneh sing kaping pindhone ing bengi iku. Aku keprungu swarane gong gedhe kaya ditabuh pating jeglur.

Krungu swara sing aneh iku githokku dadi mengkorog. Swara mau cetha swarane gong gedhe. Nanging sapa sing nabuh mau? Kok ana-ana bae kedadeyan Ing wengi iki. Nanging embuh apa sebabe, wiwit keprungu swara gong gedhe iku mau aku malih ora duwe rasa wedi ngadhepi keanehan-keanehan ing kost-kostan iku. Aku malah kepengin sumurup tenane ana wewadi apa ing kost-kostan iku, kok akeh tenan kedadeyan-kedadeyan aneh.

Wektu iku aku terus melekan ijen nganti subuh. Sawise krungu adan subuh, aku wudlu neng jedhing. Kost-kostan isih sepi. Sajake durung padha tangi anggone turu. Aku banjur njangkah alon-alon menyang ruangan sing biasane dienggo sembahyang. Papan kono pancen hawane seje karo ruangan-ruangan liyane. Sarampunge sembahyang aku ora ndang ngalih saka papan kono. Nanging isih kepengin ngreti apa sejatine sing ana ing papan kono. Tumbak loro sing diseleh neng pojokan kidul iku sajak narik kawigatenku, mula banjur dak cedhaki. Tumbak kuna, kaya tumbak-tumbak pusaka neng kethoprak ngana kae. Aku kepingin sumurup pucuke tumbak iku, nganggo luk apa ora. Tutupe arep dakbukak.

"Nak Indra, sampun dibukak niku."

Aku kaget, ana swara kang menging. Aku ora sida mbukak tutup tumbak iku. Sumbering swara mau banjur daktoleh, jebul mbah Supiah, sajake arep subuhan.

"Mboten, Mbah. Kula namung ningali, kok" wangsuianku rada gupuh campur isin.

Kanthi rada sungkan aku banjur ninggalake papan kono. Tujune mbah Supiah ora duka. Wong tuwa ngono iku biyasane yen ana barang penting njur ndinggo dolanan wong liya mesthi nesu. Ing mangka wis cetha yen tumbak iku mujudake barang sing dianggep pusaka dening keluargane mbah Supiah, nitik ing sandinge diwenehi lenga wangi lan kembang telon.

Sawise ganep seminggu anggonku manggon neng kost-kost-an anyar iku, wis ora nate ngalami kedadeyan sing aneh maneh. Udakara jam sewelas bengi aku mapan turu. Pangajabku muga-muga bisa tangi esuk, jalaran ana ujian tengah semester. Nanging lagi bae aku ngeremake mripat, ndadak ana swarane wong mbukak lawang kamarku. Bareng dakdelok jebul ana wong gedhe dhuwur, nyandhang sarwa ireng lungguh njegagroh neng ngarep lawang kamarku. Jenggote diingu dawa sadhadha. Wong tuwa iku daksawang cat katon cat ilang. Genah yen dheweke dudu manungsa. Aku njur gumregah tangi.

"Sapa kowe?" pitakonku sinambi nyingitake rasa wedi.

"Aja wedi, aku ora ngganggu gawe. Yen kowe ngerti, ya aku iki sing ngancani nyambut gawe Pak Purwadiharja," swarane keprungu ulem banget.

"Ana apa nemoni aku?"

"Aku kepingin tepung karo kowe. Kowe bocah lanang sing apik, kendel, tur ngerti subasita. Yen kowe kepingin ngundang aku undangen Mbah Lanang ngono bae. Kaya pas kowe arep mbukak lawangku kae, yen kowe gelem celuk-celuk mesthi takbukakake."

"Kapan aku arep mbukak lawang omahmu? wong omahmu bae aku durung ngerti, kok"

Mbah lanang iku banjur crita menawa dheweke manggon nang tumbak sing dumunung neng ruangan sing biasane dianggo sembahyang kae. Tumbak loro kae jebul sing siji dheweke lan sijine bojone. Wiwit biyen dheweke melu pak Purwadiharja seda, saiki dheweke ora tau diopeni. Ibu Supiah arang banget menehi pangan dheweke. Saiki mbah lanang iku rumangsa ora kerasan, melu ibu Supiah.

"Mula saiki aku njaluk tulung marang kowe. Yen ibu Supiah isih gelem ngopeni aku, aja lali saben malem jemuah legi aku kok wenehi pangan kaya biasane. Kaya nalika Pak Purwadiharja isih urip biyen kae," welinge mbah lanang marang aku.

Aku nampa welinge mbah lanang iku kanthi becik. Dina candhake, nalika ana kalodhangan kang prayoga, kabeh kedadeyan iku dakaturake menyang mbah Supiah. Panjenengan ngrungokake kabeh kandhaku kanthi gamblang. Sabanjure mbah Supiah ngaturake panuwun marang aku, jalaran gelem ngandhakake perkara iku. Sewulan sawise kedadeyan iku, mbah Lanang karo bojone nemoni aku. Dheweke banget maturnuwun marang aku jalaran saiki dheweke wis dicawisi pangan kaya adat sabene. Mbah Lanang uga meling, yen sawayah-wayah aku duwe kerepotan dikon kandha dheweke. Jarene genti arep ditulungi.

Kajat Malem Jumat

alika kuwi Mantri Turi disambat sawijining pawongan sing jarene duwe jeneng Bari. Pak Bari nyambat Mantri Turi supaya ngitan (nyu nat/nyupit) anake. Anehe, Pak Bari teka ne ndadak, watara jam 9 bengi. Lan ngi tane kudu wengi kuwi uga. Mantri Turi uga rumangsa aneh, awit adate yen disambat ngitan mesti didha wuhi dhisik 2 utawa 3 dina sadurunge. Ning merga ora geiem gawe gelane wong, Pak Mantri kersa nyanggupi.

Pak Bari dijak budhal bareng nyang omahe Ian dikon ngenteni sawatara wektu supaya Pak Mantri bisa siyap-siyap. Ning Pak Bari nolak. Jarene, dheweke kudu enggal bali merga kudu nyambut tamu-tamu resepsi kitanan kuwi. Pak Mantri manut wae sawise diwenehi alamat Ian ancer-ancer omahe Pak Bari. Lan merga wis wengi, Mantri Turi ngajak Marjuki anake supaya ngancani. Kedadeyan sing ora sabaene dialami ing tengah dalan. Saka rumangsane Man tri Turi Ian Marjuki, dalan sing diliwati ka ya dawa banget Ian ora ana enteke. Saki wa-tengene dalan mung ana sawah sing jembar-bawera.

"Apa ora salah dalan, Ki?", gresahe Mantri Turi sing lungguh ana boncengan. "Iya, Pak. Aku kok kaya durung tau ngliwati dalan iki ..." saure Marjuki karo ngrendhetake lakune motor.

"Saka ngomah mau kira-kira wis pirang jam ya?"

"Mbuh, Pak. Ning dakkira ya wis ana sak jam."

"Wah, piye ki? Pak Bari kandha yen nyupite ora kena kliwat jam sepuluh."

Mantri Turi nyoba nyawang pandom arlojine, nanging ora bisa merga petenge wengi. Wengi kuwi pancen peteng dhedhet lelimengan. Ing sakupenge daian ora ana babar blas kelipe lampu. Dumadakan motor Yamaha taun 75 sing disetiri Marjuki watuk-watuk, Marjuki nyetabilake gase, nanging mesine motor keburu mati.

"Kojur tenan iki!" grundele Marjuki.

Bocah kelas 2 SMA kuwi mrilksa tangki. Bensin isih ana. Apa busine? Mikir ngono, Marjuki arep njupuk kunci ing ngisor sadhel.

"Busine isih anyar kok?" ujare Pak Mantri.

"Kok mati?" Pak Mantri nyan dhak setir. Blebek. Blebek! Blebek! Motor bola-bali distater, nanging tetep ora gelern urip.

Marjuki ngiderake panyawang. Sing ka ton mung warna ireng peteng. Rembu Ian mung katon njlarit tipis tanpa lintang ing kiwa-tengene. Pangpang wit ing pinggir dalan katon srawe yan ketiyup angin. Ke gawa kahanan wengi sing sepi Ian peteng, obahing pang-pang wit kuwi katon kaya tangan-tangan setan sing arep ngreridhu manungsa.

Githoke Marjuki mengkirig.

" Iki dina apa?" pi takone.

"Kemis," saure Pak Mantri karo madhangi mesin motor nganggo korek gas. "Kemis? Tegese iki malern Jumat ...... swarane Marjuki kedher. "Wis motore disurung wae, Pak. Awake dhewe kudu enggal-enggal lunga saka kene." Mantri Turi durung menehi jawaban nalika ing kadohan katon kelap-kelipe obor alkeh banget. Ning kuwi ora nambahi Marjuki dadi seneng. Sakojur awake malah mrinding. Beda karo Pak Mantri sing isih bisa tenang tanpa diganggu rasa wedi.

"Kowe krungu kae, Ki?" Tumiyupe angin saka kidul-wetan nggawa swara kerameyan, kala-kala kaseling swara uyon-uyon. Swara kuwli asale pener barisan obor sing katon kelap-kelip.

"Kowe ngerti artine kuwi, Ki?"

"Mbuh, Pak ... Atiku ora kepenak."

"Wong lanang kok jirih? Barisan obor Ian swara uyon-uyon kae pratandha yen tujuwan kita wis cedhak. Ya kuwi omahe Pak Bari. Ayo gek enggal mrana ... "

Kepeksa Marjuki nuruti karepe bapake. Motor dicandhak banjur dituntun. Durung ganep 10 jangkah, dheweke nyoba nyetarter. Lah kok ndilalah ... mesin motor bisa urip!.

"Alhamdulillah syukure Pak Mantri. Najan ing batin rumangsa aneh, Marjuki seneng uga. Mula, motor enggal dicengklak banjur ngebut nuju barisan obor sing tansah kelap-kelip disawang saka kadohan

Tekane Marjuki karo Pak Mantri disambut gumbira dening sawijining pawongan nyandhang pakeyan adat Jawa. Jarit bathik, beskap, blangkon, uga nyengkelit keris. Pawongan,kuwi ora liya Pak Bari. Anehe, Pak Bari ora kumecap apa-apa. Dheweke manggakake tamune mung nganggo basa isyarat, Pak Mantri langsung ngleksanakake kevjajibane supaya ora ndedawa wektu. Dene Marjuki ngenteni ing njaba. Pak Bari nanggap wayang kulit. Kepeneran jejeran wis rampung. saengga Marjuki bisa nikmati critane wayang tanpa rasa bosen.

Satemene Marjuki ora pati seneng. Nanging merga dhalange baud mainake wayange, dheweke dadi kesengsern. Sa betane sang dhalang pancen cukat uga manteb. Wayang sing diobahake kaya duwe nyawa. Ditambah swarane si ndhen sing kepenak dirungu, ndadekake Mar juki kepencut tenan. Lali marang rasa atine sing kawit mau tansah ora kepenak. Sajam bacute Pak Mantri wis rampung ngayahi kewajibane, Marjuki nulak nalika dijak bali. Dheweke bener-bener wis kapilut dening lakone wayang. Pak Mantri gelem ngenteni sajam maneh, nangi ng suwe-suwe malah mel u kepencut. Nalika sang dhalang miwiti gara-gara, Marjuki Ian Pak Mantri ngguyu kepingkelpingkel merga sang dhalang pancen baud ndhagel. Mung wae sing katon ora wajar, para tamu liyane ora. ana siji-sijiya sing melu ngguyu. Kabeh padha me neng.

Lungguh anteng tanpa nyuwara apa-apa. Marjuki Ian Pak Mantri ora maelu keanehan kuwi. Loro-lorone padha lali purwa duksina marang kahanan ing sakupenge. Tanpa rinasa wektu terus mlaku. Lamat-lamat keprungu jago kluruk. Marjuki Ian bapake isih durung duwe karep ming ket saka papane lungguh. Ning ... tansaya suwe sabetane sang dhalang katon ora kesit maneh. Dadi ren dhet Ian aras-arasen. Swara sindhen me lu-melu mblero. Swara gamelan semono uga, ora kompak maneh. Marjuki Ian Pak Mantri lagi rumangsa heran. Apamaneh nalika sang dhalang nyuthel lakone wayang. Gamelan Ian pa ra sindhen cep klakep kaya orong-orong kepidak.

"Ana apa iki ... ?" gresahe Marjuki. Pak Mantri ora semaur, awit dheweke uga ora ngerti apa sing nembe keda deyan. Kedadeyan sabanjure ... dhalang, para nayaga Ian sindhen minger lungguhe banjur nyawang Marjuki Ian Pak Mantri kanthi panyawang aneh. Rong tarikan napas banjure. mripate wong-wong kuwi padha mendolo kaya arep nyolot metu.

Nyusul sesawangan kang nggegirisi. Raine wong-wong kuwi banjur leleh kaya lilin. Rambute uga mbrodholi karepe dhe we.Saengga .... rupane wong-wong kuwi malih dadi tengkorak! Marjuki Ian Pak Mantri ngoplok. Wedi ora karu-karuwan. Apamaneh nalika semidhite angin nggawa ambu bacin. Dumadakan .... saka langit muncul cahya kilat kang padhang banget, Marjuki Ian Pak Mantri ngeremake mripat, Ning bareng melek maneh ....

Sang dhalang, para sin dhen Ian nayaga, uga para tamu wis ora katon ka beh. Pakeliran Ian p r a n g k a t gamelan uga ora ana. Kursi tamu, terop, Ian sapa nunggalane melu musna tanpa tilas. Nalika cahya baskara sumorot saka brang we tan, ing kana-kene ka ton kijing-kijing Ian maesan. Marjuki Ian Pak Mantri jebul lagi lungguh ing tengah kuburan!

Ya merga kedadeyan kuwi, nganti saiki Mantri Turi ora gelem disambat ngitan wayah wengi. Apa maneh ing malem Jumat. Sabab kedadeyan sing uwis bener-bener gawe giris .... II

Ing antarane ombak gumulung

SUK kuwi kapal dagang Samodra Raya lagi bae bedhol jangkar saka pelabuhan Tanjung Mas Semarang tumuju pelabuhan Telukbayur Padang. Momotane kebak. Ana beras, gula, kopi, trigu, kopra, semen lan liya-liyane. Saya menengah, ombake segara Jawa saya gedhe. Nakoda kapal, Samsuri, kang diamping-ampingi Budianto salah sijine wakile, nuli muter kemudhi. Kapal diarahake mengulon kenceng. Banyune segara katon lerap-lerap mblerengi mripat, kepanduk sorote srengenge kang wiwit mrambat munggah.

Saya suwe lakune kapal saya banter, nyigar ombak kang saya gedhe gumulung. Pesisir pulo Jawa saya katon lamat-lamat. Sesawangan kari segara bawera kang tanpa wates kanthi angine kang gumrubug banter. Sedhela-sedhela katon ana manuk segara cumlorot neba nyamber iwak. Yen anggone nyamber iwak luput, manuk-manuk mau ndhedhel kekalangan maneh mbaleni anggone ngincer mangsane kanthi pandelenge sing awas.

Tumrap Samsuri lan anak buahe kang minangka pelaut wiwit remaja, segara pancen wis dadi mitra rakete. Mula kepenak bae anggone ngemudheni kapale nrabas segara bawera kang ombake tansah gumulung magenturan iku. Ing adoh kana, ing garising cakrawala, katon praune juru misaya mina kanthi layare sing megar, padha pacak baris ngetutake playune angin.

"Mengko mampir pelabuhan Tanjungpriuk tambah bahan bakar dhisik, ya, dhik Bud," ujare Samsuri marang Budianto karo panggah nyawang mengarep amrih lakune kapal panggah jejeg ora menceng saka pandom kompas. Sing dikandhani ngiyani karo ngetokake rokoke terus ditawakake ndhuwurane. Samsuri ndudut siji, lan disumetake pisan dening Budianto.

"Dhik Bud, yen kowe dakcritani mesthi ora percaya . ." ujare Samsuri maneh karo wiwit udud klepas-klepus. Sajak nikmat.

"Crita bab apa kuwi, Boss?" Budianto rumangsa ketarik. Karo tiru-tiru ngrokok.

"Yen aku kapinujon kijenan ana ruang kemudhi, kerep weruh ana bocah loro, lanang-wadon, lagi padha pacaran. Kamangka rumangsaku ora duwe penumpang bocah loro kuwi," Samsuri nerusake critane.

"Ah, aja gawe-gawe lho, Boss ... !" Budianto medhot gunem katon wedi. Mripate dadi jlalatan kaya nggoleki bocah loro nyalawadi sing mentas dikandhakake Samsuri.

"Dikandhani kok ora percaya? Bocah loro sing lagi kasmaran mau, biasane ngadeg ana haluan karo rerangkulan mesra. Bocah loro mau yen wis kesel ngadeg ana haluan, terus playon ana gladhag, oyak-oyakan kaya bocah cilik karo sedhela-sedhela krungu guyune sing cekikikan, kang wusana ngilang embuh menyang endi," critane Samsuri sabanjure karo unjal ambegan landhung.

"Wah, gawat, Boss! Mengko gek bocah loro kuwi bangsane lelembut sing kluyuran ing segara?" komentare Budianto karo inguk-inguk cendhela ruang kemudhi mbokmenawa bocah loro nyalawadi mau ngaton maneh. Ing batin Samsuri ngguyu weruh polah tingkahe Budianto sing dianggep lucu kuwi

"Mbok kokgoleki tekan ngendi-endi. Bocah loro mau ora bakal ketemu, Dhik. Lha wong jenenge bae bocah nyalawadi. Yen ngaton dadakan lan yen lunga uga tanpa pamitan. Nanging sing cetha, sakarone ora nate ngganggu," ujare Samsuri karo mbanterake lakune kapal. Budianto manggut-manggut karo ora entek-entek rasa gumune. Dheweke ora bisa nggambarake, kepriye yen kapinujon nyekel kemudhi ijen, banjur weruh bocah loro nyalawadi mau ngaton ing ngarepe. Rak sida dhengkelen tenan.

NALIKA kapal Samodra Raya bali saka Padang, mlebu Selat Sunda, genti Budianto sing oleh giliran nyekel kemudhi. Samsuri arep ngaso sawatara ing kamare. Wektu iku segarane pinuju anteng. Katon pucuke gunung Krakatau isih kumebul.

Asepe sing putih kumendheng ing akasa. Kapal ferry sing kebak penumpang, slira-sliri saka pelabuhan Merak menyang Bakauheni. Penumpange akeh sing awe-awe marang dheweke. Budianto mesem. Banjur kelingan karo jaman cilikane. Angger dijak wong tuwane tilik paklike sing ana Tanjungkarang, uga numpak ferry lan seneng karo awe-awe angger ketemu kapal liyane.

Nalika Budianto nginceng nganggo keker-e, dumadakan kaget bareng weruh ana nom-noman sepasang ngadeg ana haluan. Padha rerangkulan katon mesra. Sing lanang bagus kira-kira umur 25 taunan lan sing putri ayu umure watara 20 taun. Rambute sing putri kang ngranggeh pundhak iku, tansah awe-awe kesempyok angin. Budianto nyelehake keker-e. Banjur nguceg-uceg mripate, sajak durung percaya karo pandelenge dhewe. Rumangsa kaya lagi ngimpi. Bareng ditamat-tamatake, pancen ana nom-noman loro sing lagi ngadeg ana haluan.

Ing batin Budianto kuwatir, yen sakarone nganti tiba ing segara katut angin sing saya gedhe iku, gek kepriye? Nanging nom-noman sepasang mau sajak kalem-kalem bae. Malah anggone ngadeg saya maju maneh nganti tekan pucuk haluan. Sing putri tangane ndhaplang kaya arep mabur. Kekasihe ngrangkul kenceng bangkekane sing ramping. Sakarone sajak siyaga nantang angin lan jumlegure ombak sing saya gedhe nggegirisi.

Karo isih nyekel kemudhi, Budianto mbukak kaca cendhela ing sisihe. Ing antarane gumrubuge angin, swarane ombak lan gumuruhe mesin kapal, Budianto isih krungu lamat-lamat sing diomongake bocah loro mau. Apa bocah loro sing nyalawadi kuwi, kang nate dicritakake Samsuri dhek emben kae?

" Pras, aku arep kokjak lunga menyang endi ta?"
"Lunga adoh banget, sayang. Menyang pucuking jagad"

"Menyang pucuking jagad? Tekan Alaska? Siberia? Apa kapal iki bisa tekan kana, Pras?"

"Bisa bae, angger nakodane gelem ngeterake awake dhewe mrana"

"Ah, kowe ngawur, Pras! Kapal sing dinunuti awake dhewe iki kapal dagang. Dudu kapal pesiar. Paling-paling kapal iki mengko mung tekan Semarang. Aku emoh yen mudhun Semarang, mundhak kelingan lelakon sing uwis-uwis kang nyedhihake iku," ujare sing putri aleman karo njaluk dirangkul luwih kenceng. Kekasihe mesem, karo ngelus-elus rambute woting atine klawan gemati.

"Sapa sing arep ngajak mudhun Semarang, Dewi? Mengko awake dhewe nunut kapal liyane maneh ta, sayang. Suwe-suwe rak ya tekan nggone," ujare kekasihe maneh karo ngliling. Sing putri ndangak karo nyungging esem ngujiwat. Prasetya kekasihe tanggap. Terus ngaras pipine Dewi suwe banget.

Budianto weruh sesawangan kuwi, suwe-suwe dadi rikuh dhewe. Kaya digambar mati melek-melekan dening bocah loro kuwi. Rokoke kang kari cendhak sawise diceceg ing asbak, banjur disambung rokok sing anyar. Tumrap Budianto, wektu iku ngrokok bisa kanggo nentremake atine sing lagi goreh. Yen bocah loro mau bangsane memedi, mosok ana memedine jedhul ing wayah awan ndhrandhang kaya ngono?

Budianto nuli tolah-toleh. Mbokmanawa Samsuri utawa kanca liyane ana sing mlebu ruang kemudhi ngancani dheweke. Nanging nganti kapal metu saka Selat Sunda, sing dienteni ora ana sing katon.

Sauntara kuwi, bocah loro nyalawadi mau katon mudhun saka haluan, terus karo gegandhengan tangan mlipir trantanan cekelan pager kapal. Tekan ngarep ruang kemudhi, sakarone mandheg maneh. Omong-omongan maneh. Dhasare lagi padha seneng-senenge pacaran. Mula tansah ana-ana bae sing diomongake. Jagad iki kaya-kaya mung duweke bocah loro. Dadi saya endah tansah kobar dening asmarane.

"Pras, kowe rak isih kelingan ta, nalika awake dhewe isih padha sekolah ing Semarang?"
"Isih kelingan, Dewi".

"Angger ana bocah lanang sing nggodha aku, mesthi kowe nesu. Bocah lanang iku banjur kokajar, nganti kowe kerep ditimbali Wali Kelas terus didukani akeh-akeh. Nganti kuliah ana UNDIP, kowe isih awor sakelas karo aku. Padha-padha milih Fak. Kedokteran. Ing batin aku sok-sok ngguyu. Saupama ndilalah wong loro bisa klakon dadi dokter, terus yen lagi lara kabeh apa banjur suntik-suntikan dhewe?", Sing jeneng Dewi banjur ngguyu renyah karo nggablogi Prasetya.

"Kira-kira ya ngono, sayang. Nanging emane wong tuwa kersane liya, nganti awake dhewe kudu lunga adoh banget lan kudu keplantrang-plantrang ngumbara kaya ngene . . sambunge Prasetya kelara-lara.

"Iya, Pras. Geneya bapak-ibu ngalang-alangi anggon kita sambung katresnan? Aku arep dijodhokake karo Bardono sing isih kapernah nakdulur, dene kowe dicalonake Susi sing ora koktresnani," celathune Dewi karo ndhingkluk. Kelingan maneh lelakon dhek semana.

"Yakuwi sebabe, kowe terus dakjak lunga adoh numpak kapal Tampomas. Karepku kowe dakjak menyang Ujung Pandang. Ndhelik ana daleme paklik nganti sawatara suwe terus nikah ana kana. Nanging durung nganti tekan Ujung Pandang, kapale kerem ana Selat Makasar jalaran bocor lan kakehan penumpang. Aku lan kowe sing ngadeg ana haluan, mencelat kecegur segara nalika kapale gonjang-ganjing kesempyok ombak gedhe. . ."

"Aku isih kelingan, tanganku sing sraweyan banjur koksaut. Sabanjure awake dhewe kaya kesedhot banyu, ambles katut kapal sing wiwit kerem bareng penumpang liyane . .

Sakarone banjur meneng, terus rerangkulan maneh karo tangisan,

Budianto nratap, nalika bocah loro munggah maneh tekan pucuk haluan. Sakarone katon gloyoran karo gondhelan pager kapal, jalaran ketampeg angin gedhe.

"Dewi . . ."
"Apa Pras ... ?"

"Ayo saiki nerusake laku tumuju pucuking jagad"

"Ayo Pras, selak kapale tekan Semarang"

Tanpa ana sing ngabani, dumadakan bocah loro terus ambyur bareng, katon kumleyang kaya godhong garing kabuncang angin, binarung panjerite kang memelas, nalika ana ombak gedhe nyempyok lambung kapal nganti nelesi gladhag.

Budianto kagete kaya sinamber gelap. Mripate klemun-klemun, Nganti anggone nyekel kemudhi meh mrucut.

" Ngapa, dhik Bud, kokkaton pucet?"

Budianto kaget maneh, bareng ana sing nyapa saka mburi. Jebul sing mlebu ruang kemudhi, Samsuri sing arep nggenteni pegaweyane.

"Oh, Boss, anu, anu ... bocah loro kuwi, nekad ambyur segara. Padha nglalu. . .," wangsulane Budianto kamisosolen karo tudang-tuding nuduhake barang sing ora cetha.

"Bocah sing loro sing endi? Kowe lagi nglindur apa piye?", Samsuri malah nggeguyu sajak maido karo nggenteni nyekel kemudhi. Lakune kapal saya banter miyak ombak sing saya gedhe gumulung.*

Gendruwo Kedhung Patoman

RA maido, wong yen lagi hobi mancing, Saben dina ora ana dina gothang, perlu lunga mancing. Mangkat esuk mulih sore, ora dietung untung rugine. Sedina bethethet, betah wetenge ora klebon sega. Terkadhang oleh-olehane ora mingsra, mung oleh mujaer lima.

Kaya tanggaku cedhak, jenenge kang Wartono. Dheweke hobi berat urusan mancing. Saben krungu kabar ana kedhung sing akeh iwake mrumpon, senajan adoh mesthi diparani. Walesane pancing ora trima nek gaweyan dhewe, nanging walesan tukon rega larang. Sing kena diodot dawa lan bisa diungkret dadi cendhak ngana kae. Kerep diomeli yu Tinah bojone, nanging ora digubris.

"Timbang mancing mung oleh iwak ngono rupane, mbok aluwung melu nyerok wedhi nok kali kidul kono ta, Pak, Pak! Nek nglumpuk disetorake Anemer pak Parto, isa dadi dhuwit!"

"Aku mancing iki mung kanggo hiburan kok, Tin!"

"Hiburan kok mancing? Hiburan iku rak sing marahi seneng! Mosok sedina-dina nggethu nyekeli walesan, apa ngono iku awakmu ora mbokrerega, Pak? Pikirmu mindeng ngarep-arep iwak sing gelem nyaplok pancingmu! Apa kowe ora malah nyengkorong gelis tuwa?"

"E, mancing iku ana senine, Tin! Nek pancingku ngrasa ndhedheti daksambit jedhet, mak jendhel iwak tawes saepekepek kecanthol pancingku! Wah nek kebener ngono iku Tin, ana wong ayu liwat cedhakku, aku wis ora butuh ngingeti!"

"Dhasar semelekethe, tangga-tangga iku Iho, kowe dijuluki Wartono Jagakedhung!"

"Ya ben, malah awan iki aku arep mancing nok kedhung Patoman!"

"Kedhung Patoman lor kulone desa Bulungan iku? Adoh lho, Pak, ngalor sithik wis tekan desa Dhumpil! Kancamu sapa?"

"Dhewe . . . ! Kandhane Rusdi, kedhung kono muyeg iwake tawes! Ucul-uculan saka kolame pak Naryo, dijebol banjir."

Yu Tinah mlureg nandhakake ora setuju. Nanging nyegah karepe sing lanang urusan mancing, tiwas lambene gompel tanpa direwes. Wektu iku wis jam 10.00. Ngadhepake awan wayah jam semono iku, jarene wayah sing nedhenge iwak kali padha neser caplokane.

Kang Wartono ibut nata peralatan sing perlu digawa sacukupe. Peralatan mancing sapragine. Ransel cilik diisi banyu aqua sebotol, mengko baline kena kanggo wadhah iwak. Ora perlu sangu sega, wong esuk mau wis sarapan lawuh bothok urang. Sing perlu rokok Djarum 76 sak pelat aja lali. Dienggo kebul-kebul karo mandeng pancinge samangsa ndhedheti, jian nikmat.

Ora ana masalah lakune ing ndalan. Cekak cukupe dheweke wis tekan kedhung Patoman. Gelis pancinge dipasang, ditunggu karo ndhodhok ing pinggir kedhung. Ndeleng banyune ing kanakene obah pating klumek, jelas akeh iwake. Cocog karo kabar saka Rusdi.

Nanging kok ... ditunggu nganti entek Djarum 5 eler, nggathung tanpa ndhedheti. Nganti wayah surup nggacus, wader apa tawes sedriji wae ora nyambit. Cilaka mencit, iwak kok ngerti digasangi pancing? Disemenekna nganti bar maghrib, nek menawa sanderane nunggu wayah peteng. Padha wae, banyune malah katon anteng, ora ana klumek-klumek.

Wayah bar bedhug Isya' kang Warto isih sabar nunggu pancinge sing isih dipasang, nek menawa ana iwak siji loro kena pancing.karepe arep kanggo cangkingan mulih, dienggo bukti nyang yu Tinah. Nanging ajeg ora krasa pancinge ndhedheti.

Dumadakan ana mendhung teka ireng nggembuleng, dibarengi tibane banyu udan nanging mung pating tlethog. Langite didhengak, katon mendhung kandel, rata sakukuban langit.

"Kok malah arep udan gemerut iki piye? Sida klocut tenan aku!" grumunge karo ngringkesi peralatane. Banjur semparut ninggalake papan kono, mlaku setengah mlayu. Ngunclug ngulon parane. Lagi watara 100 meter lakune, wis ketututan udan deres mak bres.

Kang Wartono sirahe kebyukan banyu udan, mripate kremal-kremil lambene nggaber. Diusapi srikutan, karo noleh ngiwa nengen. Kebeneran bareng dheweke noleh ngalor kok ana omah kuna modhel joglo, nanging katone sepi. Ing njero ngomah mung dipadhangi ublik, urube mobat-mabit diterak angin. Omah iku diparani karo mlayu. dheweke butuh ngeyub. Wis ora betah awake ketiban banyu udan sing sor-soran iku.

Nuli keburu-buru mlebu emperan omah kono, karo cengungak-cengunguk nyawang njero ngomah sing katon sepi. Pancen lawange isih menga, nanging kliwere sing duwe omah kok ora ana. Awake nretheg cethathuken, ditahan nganggo tangan loro pisan, disilang ing dhadha, epek-epek dienggo ngakep gulu. Isih cilang-cileng, nuli nyoba uluk salam.

"Kula nuwun ... !"

"Mangga, mlebet mawon korine sih menga! Udan-udan abane ana tamu, Nyi!" disauri sing duwe omah karo ngandhani sing wedok saka kamar, swarane serak-serak ngglorok.

Mung dianti watara patang kedhepan, saka kamar njedhul wong loro lanang wedok. Sing lanang gedhe dhuwur, wis tuwa nanging isih katon keker. Menganggone clana kombor ireng, klambine potong Cina uga ireng. Udheng-udhengan iket, pucuke nglawer katon mrebawani. Sing wedok njejeri sing lanang, rambute dawa diore, uwan-e wis mabluk. Disawang raine kurang cetha, amarga mung kena padhange lampu senthir. Mlaku renteng-renteng nyedhaki tamune.

"Kok jawah-jawah ngaten dhateng ngriki, onten kersa napa, Nak?"

"Nuwun sewu, namung ndherek ngeyub, Mbah!"

"Sampeyan sinten, lan tiyang pundi nggih, kok kula dereng kenal?"

"Kula Wartono Mbah, saking Dhokaton!"

"Ooo... Iha kok agemane teles kebes saking pundi?"

"Mancing Mbah, teng kedhung Patoman wetan ngriku!"

"Lho, kedhung ngriku sampeyan pancingi? Ngriku niku ternak ulam kula! Pundi angsal-angsalane ulam?"

"Sial Mbah, mboten angsal ulam setunggal-setunggala!"

"Mesakake, Ki, awake kadhemen dhengkule nganti kothekan iku lho, weki salin!" sing wedok nyelani gunem.

"Salin sarung kalih rasukan kula purun, Nak?"

"Ngampil payung mawon, Mbah kula badhe mantuk!"

"Mboten gadhah nek payung. Kula niki wiwit enem ngantos sepuh mboten nate payungan! Tur malih jawah niki kintene sedalu mboten purun terang! Nyipeng ngriki mawon nggih?"

"Wis Ki, kana jupukna sarung karo klambi!" sing wedok ndhesek sing lanang, sajake kewelasen marang sing kanyeben.

Kang Wartono sida nuruti pawehe silihan sarung klambi. Clanane Ian kaose dawa sing tememplek ing awake kawit mau, dilepas. Diuntel-untel njur diperes, terus dilebokake rangsel. Dheweke ganti nganggo sarung Ian klambi silihan. Klambi potong Cina bareng dienggo kegedhen, katon kedhobyohan. Nanging awake ngrasa rada anget, rada nyuda olehe nretheg.

"Ngriku, Nak, kalih nunggu jawahe terang, leyeh-leyeh ngriku teng Iincak, nek awake sayah!"

"Enggih Mbah matur nuwun!"

Kang Wartono ngrasa keduwung olehe lunga mancing dina iki mau. Wis ora oleh iwak siji-sijia, ka-thik malah kepalang udan nganti bengi. Kok bener panyegahe yu Tinah dhek awan mau. Nek wis kadhung ora bisa mulih iku banjur kepriye? Malah nunut ngeyub bae, omahe sapa kok sing duwe omah wis tuwek-tuwek kabeh. Awake krasa sayah wetenge klikak-klikik, njaluk diisi. Ditunggu-tunggu sing duwe omah kok ayem, tanpa menehi wedang-wedang kopi anget.

Sarung silihan dienggo kemulan, dheweke njajal ngglethak ing lincak. Udan ing njaba ora mendha, nanging malah ndadra. Kadhang kala diselani swarane bledheg nyamber-nyamber, swarane kaya mbedhah-mbedahna kendhangan kuping. Sirahe banjur dibrongkos sarung, dheweke turon mlungker, nuli leees keturon.

Kahanan njaba, suwe-suwe udane ngadhepake terang. Mung kari udan grimis rintik-rintik. Kesusul tekane banjir swarane pating gluthuk, pating krosan. Kodhok kongkang padha ngorek swarane ngungkung, ing saben clobekan. Kabeh swara sing gawe kekese ati iku, ora dirungu karo sing lagi turu angler. Wis ora mreduli, dheweke lagi turu ing omahe sapa. Saking ngrasakake turu kepenak, ora ngrasa nek wis tumeka gagating rahina.

"Tangi, Nak, mpun rinten! Napa mboten mantuk, jawahe mpun terang!" Kang Wartono digugah sing duwe omah, diholeg-holeg sikile nganti bola-bali. Ewasemono meksa durung gelem tangi.

Srengenge wis mlethek mencor-mencor ing langit wetan. Wong Bubungan kulonan Ian wong Dhumpil padha gemrubyug menyang pinggir kali, arep ndeleng banjir. Lanang wadon gedhe cilik, kebut larut menyang kali. Wis dadi pakulinan saben ana banjir gedhe, wong-wong kono padha ndeleng banjir. Dianggep ana tontonan gratis.

Tekan pinggir kali, wong-wong mau kabeh meneng. Semlengeren weruh polahe banyu sing rupane abang ireng, swarane nggereng. Lagi padha kamitenggengen nyawang banjir, ketungka tekane Juri mlayu-mlayu saka wetan, ambegane krenggosan.

"Onten tiyang glangsaran teng ngandhap wit ingas, Pak! Tiyange lumah-lumah sukune kroncalan!"

"Aja gawe gara-gara, Ri! Senenganmu gawe isu, nyebar pawarta sing ngayawara!" disauri pak Joyo Talbi karo dipenthelengi.

"Estu, Pak, kula mboten dora. Mangga tah, dipurugi ngetan ngrika!"

"Ayo kabeh rana, mengko nek Juri apus-apus, dikethag gundhule!'

Gemlendheng wong sepirang-pirang budhal ngetan, nurut tanggung kali, nakyinake pawarta saka Juri. Temenan, bareng cedhak ingas, katon ana pawongan ngglethak ing coblekan. Sikile kroncalan karo geroh-geroh sajak kaya kelaran. Sing digumuni wong akeh, awake kok dikemuli gedebog garing direntengi nganggo tutus. Ing cedhake ana rangsel cilik gemlethak.

Pak Joyo Talbi ora srantan, wong nyalawadi iku nuli dicedhaki. Saiba kagete bareng ngerti nek wong sing lumah-lumah ing lemah iku, kang Wartono.

"Lho ... kowe iki rak Wartono Dhokaton! Geneya kowe, War, kok esuk-esuk turon nok kene? Kowe iki gebleg pa piye, kok nganggo klambi gedebog?" nrocos pitakone pak Joyo Talbi. Sing ditakoni mung plonga-plongo ora nyauri.

Kang Wartono sing isih genthelang-genthelang blangkemen iku, dibopong wong akeh dientasake saka clobekan. Debog gedhang sing mblebet awake, dibuwangi. Ganti dienggoni sarung Ian klambine Juri. Dhemi paweh pitulungan marang sing kena pangkIah. Juri diblejeti sarung klambine, dadi nglegena mung awer-awer kathok kolor thok.

Tujune ana pak Joyo Talbi, sing duwe pengalaman sembur-sembur bangsane wong kesurupan. Bareng didamu ambal ping telu sawise umak-umik mbuh apa sing diucapake, kok dadi sadhar. Bisa nyritakake lelakone, saka wiwitan tumeka pungkasan. Sing ngrungokake gedheg-gedheg, padha nywara gemrunggung.

"Tenang, tenang! Dulurmu Wartono iki keblasuk ing omahe gendruwo Jambla! Pancen gendruwo Jambla iku asring ngganggu gawe, wong sing saba ing kedhung Patoman! Sing penting tulung, Wartono iki terna mulih nyang desane!" CUTHEL. *

Sing Nyolong Sandhal

UWAR gregeten. Pasale, mulih saka kantor sandhale carvil sing mentas wae anggone tukun neng Pasar Paing wis amblas. Mau esuk isih gumlethak ing teras nalika dheweke budhal ngantor. Jane ngono ya Luwar dhewe sing ndlowor. Lha wong sisihane saben dina dodolan neng pasar, ketambahan anakanake padha sekolah, lha kok sembranane nyeleh sandhal neng teras. Kathik ora mung pisan kuwi thok Luwar kelangan sandhal saka akibat ketledhorane.

Dieling-eling. Kaping pisan olehe kelangan sandhal durung ana telung sasi. Wektu kuwi malah rong pasang. Sandhal carvil lan expo. Wektu kuwi sing dipisuhi Luwar ora ana liya kejaba para pemulung alias tukang golek rongsok. Saben kepethuk tukang rongsok, Luwar mencak-mencak, ngarani yen dheweke sing njupuk sandhale. Tujune nalika Luwar arep ngamuk-ngamuk marang para pemulung enggal dipenggak dening sisihane. Dening sisihane sing genti diamuk malah Luwar dhewe. Dianggep yen Luwar kuwi ora duwe pengati-ati.

Ning dhasar Luwar kuwi pancen kalebu ndableg; najan diamuk sisihane, ndablege ya ora kalong-kalong. Isih wae nyeleh sandhal ing teras nalika omahe suwung. Ning sabubare diamuk sisihane kae, Luwar wis ora wani lapuran sisihane saben-saben kelangan sandhale. Saben-saben kelangan ya terus tuku maneh. Nganti kelangan sandhale carvil ing awan kuwi, wis ana kaping lima anggone tuku sandhal.

Sabenere ngono, Luwar ngrasa sujana marang kedadeyan kedadeyan ilange sandhal ing omahe kuwi. Jalaran ora mung sandhale dheweke sing ilang, sandhale sisihane kala-kala uga ilang. Kamangka sandhale sisihane kuwi ora diseleh ing teras, nanging ana njero omah. Sandhal diseleh cerak lawang pawon, ndadak ora ana. Nganti jibeg olehe nggoleki. Rumangsane ya ilang. Nanging bareng tuku sandhal anyar, njur sandhale sing ilang kuwi weruh-weruh wis gumlethak ning cerak lawang meneh. Mesthi wae sisihane njur mencak-mencalk. Didakwa Luwar sing ndhelikake sandhale sing ilang kuwi.

Nanging bareng liya dina sisihane kelangan sandhal maneh, kanggo njagani supaya Luwar ora diamuk sisihane, Luwar ngajak sisihane nggoleki sandhale ing panggonan-panggonan sing sekirane disujanani kanggo ndhelikake sandhal. Nanging ambak diubres nganti bileng, sandhal sing ilang kuwi meksa ora ketemu. E, lha kok pendhak esuke, sandhal sing digoleki nganti mumetke sirah kuwi gumlethak ing papan sakawit.

Ya perkara kuwi sing ndadekake Luwar sujana. Aja-aja sandhale sing wis limang pasan ilang kuwi, uga didhelikake bangsane lelembut. Mula sawise rembugan karo sisihane, Luwar gegancangan menyang omahe Wak Kaji Dulah. Derenging ati kepengin ngulap marang kedadeyan-kedadeyan kang pancen nyalawadi kuwi. Luwar mung kepengin diwarahi supaya bisa ndeleng bangsa lelembut. Sebab sarana dheweke ngerti bangsa lelembut, dheweke bisa mesthekake ana ngendi parane sandhal-sandhale sing ilang kuwi. Apa dijupuk tukang rongsok sing saben dina nasak-nasak pekampungan, apa dijupuki lelembut.

Tekane Luwar ing daleme Wak Kaji Dulah ditampa kanthi maneka warna pitakon. Wak Kaji Dulah manggut-manggut, bareng wis pana marang karepe Luwar.

"Yen kowe pengin weruh bangsane lelembut, carane gampang. Kowe kudu gelem lan kuwat nglakoni pasa mutih patang puluh dina. Pasa mutih kang pungkasan, kudu melek ing panggonan kang sepi tanpa rowang. Sing luwih penting meneh, jroning nindakake pasa mutih patang puluh dina, kowe ora kena nggepok senggol bojomu."

Luwar rada kabotan jane bareng dithuki syarat sing pungkasan kuwi. Ora kena nggepok senggol karo bojo semono suwene, apa betah? Kamangka sing wis kelakon lagi seminggu ora nggepok senggol utawa digepok senggol bojo, rasane neng awak wis kaku kabeh. Lha kuwi kok malah tikel ping nem. Nanging gandheng kuwi minangka sarat yen kepengin kepethuk karo bangsane lelembut, mula Luwar kudu nekad. Kudu kuwat. Dheweke bener-bener kepengin weruh bangsane lelembut. Utamane sing ana gandheng cenenge karo ilange sandhal.

Tanpa nganggo ngenteni bubar dikandhani Wak kaji Dulah, Luwar terus adus kramas. Kramase ora kena nganggo shampo. Kudu nganggo landha, yakuwi bong-bongan merang. Ya rampung kuwi, Luwar miwiti pasa mutih. Pasa ora kena mangan sing mambu uyah.

Sedina rong ndina, Luwar ora ngrasakake rekasane wong pasa mutih. Nanging bareng wis ngancik dina sing kaping lima, biyuh! Rasane wis kaya ora kuwat-kuwata. Yen weruh jangan bung utawa jangan gori sing pedhes, kudu-kudua mangan karo jangan-jangan sing pedhes asin kuwi. Tau, meh meh wae Luwar mokak, ora nerusake anggone pasa mutih, nalika sisihane pas neng pasar kathik ning omah ana jangan gori kesenengane. Jangan kuwi wis dicidhuk ing piring, wis dibyuki sega. Kari nyendhok. Nanging bareng eling tujuane sakawit, sega sing wis kari ngemplok kuwi kepeksa dibatalake.

Ya Kaya ngono kuwi wujud ujiane Luwar nalika nglakoni pasa mutih patang puluh dina. Nanging Luwar kasil nyandhet kekarepane. Wusana suwe-suwe sing saya kuwat karepe sing pancen kepengin weruh bangsane lelembut. Semangat pasa mutihe saya suwe malah saya nggethu.

Ngancik wengi kang pungkasan, wancine Luwar nindakake pati geni ing panggonan kang sepi. Kebeneran, samburine omahe, ana kampunge tangga sing ditanduri wit jati. Dadi ora usah menyang alas, Luwar wis ndhelik ana sangisore wit jati sak rangkulan gedhene. Senajan jingklonge padha ngrubut pating krenging, parandene Luwar ora ngrewes marang cokotan-cokotan sing krasa gatel lan panas kuwi. Luwar wis mantep yen wengi pungkasan kuwi niyate pati geni banget golong gilig. Kudu tuntas olehe duwe karep kepengin meruhi bangsane lelembut. Upama wingenane kae usule arep nggawa obat nyamuk diolehi Wak kaji Dulah, mesthi wae Luwar ora plak-plek nyebleki nyamuk kaya kuwi.

"Yen kowe nggawa obat nyamuk, lelembute ya padha nyingkir kabeh. Wong lelembut kuwi wedi karo obat nyamuk."

Oleh katrangane kaya ngono, Luwar mung mesam-mesem. Ndak iya? Apa sing diomongake Wak kaji Dulah kuwi ora mung guyon wae? Mosok lelembut wedi marang obat nyamuk. Lucu! Ning gandheng dheweke kuwi wong takon, mula cukup introspeksi lan ngajeni. Najan kudu ngguyu, ning apa sing didhawuhke Wak Kaji Dulah akhire dilakoni.

Luwar isih krungu kenthong ing nggone Mbah Bayan dithuthuk, nalika ujug-ujug mripate weruh cahya biru sakbluluk gedhene kang njedhul saka jroning bumi. Metune cahya biru sakblubuk gedhene kuwi, mahanani kahananing kono owah total. Sing maune rupa wit-witan jati, sakala malih dadi pendhapa saemper pendhapa kelurahan. Luwar lungguh ing cerak saka kang gedhene ora mekakat. Hem. Luwar sumlengeren sauntara. Eling yen dheweke mau lungguh ana cerak wit jati. Nanging nalika Luwar arep ngyakinke yen sing katone saka pendhapa kuwi ya wit jati, kaya-kaya utege angel nampa, Kayadene wong bingung kang duwe keyakinan marang arahing keblat papat. Yen nalare pawongan mau ngarani ngidul, najan arah sing bener kuwi ngulon, pawongan kuwi mesthi bakal angel ngowahi keyakinan sing salah kuwi. Dheweke tetep bakal yakin yen arah sing sabenere ngulon kuwi ngidul parane. Semono uga sing dialami Luwar wektu kuwi. Wis ngerti yen sing disendheni kuwi wit jati. Ning bareng muncul kahanan sing gumebyar kaya ngono, lha kok ya angel olehe arep mbalekake pikir, yen kuwi wit jati.

Durung ilang tarunging pikir, dumadakan kupinge Luwar keprungu keplok kang rame mawurahan. Oooo, Luwar luwih legeg meneh. Jebul ing ngarep pendhapa sing mujudake plataran jembar kuwi lagi dianakake sawijining lomba. Weh, weh!

Sing nonton mubeng. Cilik gedhe, enom tuwa, lanang wadon, Luwar ketarik atine. Banjur ngadeg lan jumangkah nyeraki pernahe wong-wong sing sajak padha ngramekake sawijining pengetan utawa tanggap warsa.

Luwar mlebu kumpul marang wong-wong sing padha ngadeg. Tekane Luwar ing njerone krompolan kuwi ora narik kawigatene sing ana kono. Ana Hansip loro sing nata bocah cilik cilik sing kabeh gundhul plonthos kuwi supaya aja nengah nengah mlebu ing arena sing kanggo ajang perlombaan.

Sajake perlombaan sing antuk aplaus saka penonton mau. wis rampung. Ana pawongan maju ing tengahe arena, Pawakane lemu cendhek. Mripat pendul, bathuke mrenyul, untune gingsul. Hah! Bareng digatekake Luwar, rata-rata sing ana panggonan kono kok gundhul kabeh. Eh! Yen ngono olehe mbatin sing dhek mau rumangsane ana wedoke ya kliru. Sebab nyatane gundhul kabeh. Lho, lho, lho! Jebul bareng olehe ngematke Luwar tenanan, nyatane ya ana wedoke. Lha kuwi! Rambute sing thukul saka jendhile ratarata diumbar nglambreh tekan kencet. Sing sirah ndhuwur pancen katon gundhul kabeh. Yen lanang pancen sak sirah plonthos, yen wedok rambute thukul saka jendhile utawa saka sirah sing bagian mburi. Weruh kaya ngono, Luwar ora kuwawa ngempet olehe kudu ngguyu.

Pawongan sing maju mau banjur sesorah. Omongane gedhe, agor-agor. Isine, kanggo mengeti tanggap warsane dhemit Subra sing kaping rong atus seket, pisan iki dianakake lomba nganggo sandhal.

Krungu kandhane pawongan sing pidato kuwi, Luwar njola. Lomba sandhal? Eh, gak mutu! Wong barang nganggo sandhal wae dilombakake. Nanging bareng eling lomba sandhal, Luwar kelingan yen kelangan sandhale, Luwar kelingan yen wis ping lima kelangan sandhal. Hem, apa padha dicolongi wong-wong neneka sing ana kene? Apa sing gawene ndhelikake sandhale sisihane ya makhluk-makhluk sing wujude ngguyokake iki?

Durung entek gumune Luwar njingglengi kahanane makhluk-makhluk kang plonthos-plonthos kuwi, dumadakan saka jroning pendhapa ana rombongan kang ngiring pawongan gagah, bagus lan nyembadani. Pawongan sing diiring manggon ing ngarep dhewe. Panganggone sarwa gumebyar kaya ratu kethoprak. Nganggo kuluk kang rupane ireng. Nganggo jamang, sikile dikalungi klinthingan yen kanggo njangkah keprungu pating krimpyung.

"Kita mangayubagya rawuhe sang Pangeran Subra!" prentahe makhluk kang isi ngadeg ing tengah-tengahe arena lomba kuwi. Banjur keprungu keplok ambata rubuh. Ana uga sing suwit-suwit barang. Banjur Pangeran Subra lungguh ing kursi gadhing dampar dhenta. Para pengiringe padha lungguh ing palungguhan samburine.

Luwar mbatin marang makhluk kang aran Pangeran Subra kuwi. Wis ndungkap umur rong atus seket taun lha kok isih kaya bocah jaka kumala-kala. Hem, gek apa ta resepe?

"Lomba sandhal sigra kawiwitan, makhluk kang ngadeg ing arena banjur mundur. Ana rombongan kang dumadi makhluk utawa pawongan lima. Rombongan kuwi manthuk kurmat marang sang Pangeran Subra.

Luwar mendolo mripate nyawang tekane rombongan kang dumadi saka pawongan lima kuwi. Sing dimendoloni, amarga pawongan lima kuwi padha nyangking sandhal sing arep kanggo lomba, lan jebule kabeh sandhal sing dicangking kuwi sandhale Luwar. Luwar ora pangling. Carvile loro! Lha kae, lha kae. Lan ... kae, sing telung pasang cetha yen sandhale expo. Ya. Luwar yakin. Yen sandhal-sandhale sing ilang kuwi kabeh tinemu ana kene. Edian! Gempung atine Luwar. Kepengin ngoyok sandhale lima sing cetha-cetha dicolong kuwi. Nanging nalika dheweke arep jumangkah, ana rasa kang nggondheli.

Luwih-luwih bareng Luwar uga kepengin ngerti kaya ngapa sing diarani lomba sandhal kuwi. Sakweruhe Luwar kok durung nate ana. Mengko yen bubar lomba, lagi sandhal-sandhal kuwi arep dijaluk.

Sawise manthuk kormat marang sang Pangeran Subra, makhluk utawa pawongan lima kuwi nuli miwiti tetandhingan. Sandhal sing dicangking njur diseleh ing lemah. Jabang bayik! Jebule makhluk-makhluk kuwi mung lomba cepet cepetan mlaku nganggo sandhal. Luwar ora bisa ngempet guyu, nalika olehe nganggo sandhal ana sing kleru. Sandhal sing kudune kanggo sikil kiwa nanging kanggo sikil tengen. Mengkono uga suwalike. Sandhal tengen kanggo sikil kiwa. Lan ... loh, loh ... ! Luwar saya kekelen rikala ngerti yen dlamakan sing dienggoni sandhal kuwi tanpa ana drijine. Dlamakane brundhul. Lan bareng Luwar ndeleng kabeh makhluk sing ana kono, dlamakane tanpa driji, sakala Luwar ngucap istighfar. Lan bebarengan metune kalimah istighfar, kahanan kang rame mawurahan kebak kebungahan dadi malik grembyang Luwar ora manggon ing plataran pendhapa ndeleng makhukmakhluk kang padha seneng-seneng, nanging ana ing pekampungane tanggane kang kebak wit jati lan peteng ndhedhet.

Luwar lagi ngerti, yen sing dideleng mau pranyata alaming lelembut. Ateges pepenginane sing adreng ngenani bangsa lelembut wis kasembadan. Mung gelane, Luwar durung bisa nggawa mulih sandhale sing wis cetha yen dijupuki bangsane lelembut, anak buwahe dhemit Subra sing manggon ing pekampungane tanggane, ing mburi omahe Luwar. Luwar janji, kapan-kapan tetep arep dijupuk sandhal-sandhale kuwi. *

Sumber :

Miyak warana lelembut ing tanah Jawa

Bebrayan Jawa ora bisa dipisahake kalawan jagad alus, jagading titah datan kasat mata, utawa jagading lelembut. Ing bebrayan Jawa, nganti jaman sing katelah jaman modhern iki, isih mratah crita-crita kang gegayutan kalawan anane titah kang ora kasat mata iki.
Malah ing sawetara kalawarti basa Jawa mesthi ana kaca mirunggan kanggo mbabar crita-crita jagading lelembut.
Akeh warga bebrayan sing crita yen nembe wae diweruhi pocongan, ana uga warga bebrayan sing crita yen durung suwe iki nalika mlaku ing dalan gedhe diweruhi rombongan wong-wong sing numpak kreta kencana kamangka kretane iku ora ngambah dalan, ana maneh warga sing crita yen nembe wae diweruhi wewujudan endhas thok nanging bisa caturan lan crita-crita sajinis liyane.
Ing kalangan para sarjana sujana uga akeh sing duwe pengalaman gegayutan kalawan titah datan kasat mata iki. Yekti bab sing angel diprecaya dening sing ora ngalami dhewe iki pancen kalebu bab sing asipat subyektif. Lire, yen ora ngalami dhewe utawa yen ora duwe kaprecayan mligi kang gegayutan kalawan anane titah tan kasat mata sing bisa sesambungan kalawan manungsa iki, pancen angel kanggo precaya.
Buku Jagading Lelembut, Menguak Misteri Makhluk Halus di Tanah Jawa, karyane Dr Purwadi MHum, Dra Nurhayati Darubekti MS lan Dra Siti Mulyani MHum, weton Media Abadi, 2005, suka gegambaran bab jagad titah tan kasat mata.
Sing kalebu ing jagading lelembut utawa titah alus ing tanah Jawa antarane gendruwo, dhemit, wedhon, brekasakan, iblis, sundel bolong, kemamang, thuyul, jim, setan, peri prayangan, ilu-ilu, banaspati, engklek-engklek, waru dhoyong, glundhung pringis, lan sapiturute.
Yen lelandhesan ajaran agama, sing aran titah tan kasat mata iku pancen ana. Kayadene ing agama Islam cetha sinebut anane setan lan jin. Nanging yen wus ngrembug bab titah alus liyane kayadene thuyul sing senengane nyolong dhuwit, thong-thong sot, waru dhoyong, kemamang, banaspati, engklek-engklek, glundhung pringis lan liyane pancen bakal nuwuh-ake pradondi.
Ing kaprecayan mistike wong Jawa kabeh titah alus iku dadi kawulane Bathari Durga sing ngedhaton ing Kayangan Dhandhang Mangore utawa ing Pasetran Ganda Mayit. Para lelembut iki dicritakake kerep nggiri godha manungsa. Malah bocah-bocah sukerta wus ditetepake minangka mangsane Bathara Kala, sing miturut crita kang dikenal bebrayan Jawa mujudake anake Bathari Durga.
Ananging, saka kasektene wong Jawa sing wus nggayuh drajat jalma limpat seprapat tamat, raja lelembut sakwadyabalane kasil ditelukake. Ing jagad pewayangan dicritakake Raden Sadewa kang ngruwat Bathari Durga. Ing crita bab kridhane Walisanga, dicritakake Sunan Bonang kasil ngalahake jim Buta Locaya.
Malah Panembahan Senapati, raja gung binathara ing Mataram, kasil gawe kasengseme Kangjeng Ratu Kidul kang nguwasani jagading lelembut ing Samodra Kidul. Lan ing madyaning bebrayan Jawa kang isih mratah nganti wektu-wektu pungkasan iki, daya kasekten lan perbawane dhukun kang dituwakake ing bebrayan biyasane uga gawe wedine samubarang titah alus.
Buku kang kapetung langka iki, amarga mligi ngrembug bab jagading lelembut kang menjila dadi kaprecayan mistik tumrap wong Jawa, ndhudhah kabeh kang gegayutan kalawan titah alus lan papan dununge ing tanah Jawa.
Ing buku iki uga ngemot kidungan mantra sekti kang bisa dadi sarana kanggo ngawekani giri godhane titah alus. Buku 336 kaca sing saperangan ditulis ing basa Indonesia lan saperangan ditulis nganggo basa Jawa iki njlentrehake bab jagading lelembut wiwit panguwasa lelembut ing kayangan Dhandhang Mangore.
Uga dijlentrehake bab titisane Bathara Kala, ruwatan Bathara Kala, critane Sunan Bonang nalika nelukake Buta Locaya, panguwasa Jawa nelukake ratuning lelembut, bab lumebu ing alam gaib, bab panjilmane titah alus, alaming lelembut, kidung mantra sekti kanggo katentreman ati, kidung mantra panulak balak, dhemit-dhemit ing tanah Jawa lan papan dununge sarta kidung mantra sekti kanggo kaslametan.
Buku iki bisa ditegesi minangka sarana mangerteni alam pikire wong Jawa kang gegayutan kalawan jagad lelembut. Bab iki pancen tundhone bakal tumiba ing kaprecayan mistik. Dene kepriye tanggepan lan sikep kang kawujud sawise maca buku iki, dadi precaya anane maneka warna titah alus lan karemane nggiri godha manungsa, utawa duwe sikep liya, gumantung marang pamawase para sing maca buku iki.
::Ichwan Prasetyo::

Sumber : http://www.solopos.net/jajawa/keluaran.asp?id=10613

Keris Ladrang Nyalawadi

NGGONKU tuku Keris Ladrang dhek emben kae ora taksengaja, amung dhapur kebeneran. Wiwitane dhek dina Minggu nalika semana, aku lunga saperlu ndandakake Mesin Tik sing rada rewel menyang tukang reparasi. Kebeneran papan reparasi iku ana njero Pasar Loak, sing mesthi wae akeh dagangan barang-barang rombengan sing digelar ana pasar kono. Perluku menyang Pasar Loak sing aran Pasar Taman Puring iku sakjan-jane ya mung mligi ndandakake mesin tik sing rewel mau, ora ana perlu liyane. Nanging nalika aku arep mulih awit wis rampung anggonku mbenerake mesin tik, ana ing trotoar penere pojok Taman Puring, langkahku kandheg, awit ana wong setengah tuwa sing sengaja ngadhang lakuku.

"Mangga, Mas, kula aturi nggentosi barang menika, mboten awis kok, Mas. Lan Keris menika sanget cocog manawi panjenengan agem," Wong mau ngulungake barang sing wujud Keris Ladrang iku marang aku. Tak uwasake sawatara barang kuwi, nanging aku gedheg lan ngomong yen durung perlu. Nanging wong mau durung mendha anggone kepengin ngedol Keris marang aku. Bola-bali dheweke ngrimuk, malah setengahe meksa supaya aku gelem tuku

Kegawa saka rasa welasku, wekasane aku manthuk lan ngiyani. Takrogoh kanthonganku, taktiliki dhompetku, taketung mung kari ana dhuwit telungpuluh ewu rupiah. Sing selawe ewu takulungake wong mau. Wong iku katon banget bungahe nalika nampa dhuwit pawewehku.

"Matur nuwun nggih, Mas, pancen keris menika sampun pesthi jodho panjenengan. Menawi mboten jodho, wong rikala semanten nate dipun awis tiyang regi kalih yuta, kula mboten angsal. Mila kula suwun panjenengan ingkang lega lila, maringi arta selangkung ewu rupiah menika".

Aku mung mesem krungu rembuge wong mau, lan ora kober mikir bener lan orane omongane kuwi. Sidane aku bali kanthi nggawa Keris sing mentas taktuku saka wong tuwa mau. Idhep-idhep takanggo serep, yen lagi kanggo nggawe, upamane aku oleh order dadi Panatacara sing kudu nggunakake keris. Tekan ngomah, Keris mau taksimpen ana lemari sandhangan perangan rak ndhuwur, campur karo sandhangan Kejawenku.

Dina-dina sawise kuwi lumaku kanthi becik ora ana kedadeyan apa-apa, awit aku ora duwe pikiran apa-apa ngenani Keris iku. Nanging seminggu sawise kuwi, esuk-esuk bojoku kandha, manawa mau bengi dheweke ngimpi ditekani wong lanang setengah tuwa, manganggo sandhangan cara wong kuna, yaiku nganggo iket mustaka, nganggo klambi ireng lan bebedan jarik lereng. Sajroning impen wong mau ngrerepa njaluk pitulungan. Nanging ora genah pitulungan apa, sing dibutuhake.Omongane bojoku mau ora takgatekake banget banget, mung takanggep impen kembange wong turu wae.

Keanehan sing dialami bojoku, yakuwi impene sing mblandrang saben bengi tansah padha, yakuwi tansah ditekani wong lanang setengah tuwa, lan njaluk pitulungan. Aku wiwit nggraita,yen impene bojoku kuwi dudu impen sabaene. Nanging aku durung bisa ndungkap, wewadi apa sing ana sawaliking impen iku. Nganti wengi sing kaping pitu impene bojoku, nalika wanci tengah wengi aku kaget gragapan, awit bojoku jerit-jerit nggugah anggonku turu. Katone bojoku keweden, katitik anggone ngruket awakku banget kencenge, lan tangane klawe-klawe nudingi arah lemari sandhangan. Rada sawatara anggonku ngarih-arih, sidane dheweke sareh lan bisa crita.

"Mas, aku nglilir merga digugah wong setengah tuwa sing nemoni aku ana impen. Ning saiki aku ora ngimpi, Mas, aku eling lan sadhar, meruhi wong setengah tuwa mau ngrerepa njaluk tulung. Bareng aku njerit, wong mau ilang menyang pener lemari kuwi, Mas," bojoku bali keweden lan ngruket aku maneh. Pikiranku dadi ngambra-ambra kebak pitakon, apa kira-kira lelakon iki ana sambung rapete karo Keris sing taktuku saka wong nyalawadi dhek emben kae ya? mangkono pitakoning pikirku.

Awit saka kepengin miyak wewadi sing ana gandheng cenenge antarane Keris lan impene bojoku, sidane perkara iki taksuwunake kali damar marang Mbah Pawiratani, priyayi sepuh sing kagungan kawruh ing babagan mistik lan sarwa gaib. Takaturake sakabehing lelakon wiwit anggonku tuku keris lan lelakon impene bojoku sing banget nyalawadi iku. Mireng aturku, Mbah Pawiratani mung mesem lan manthuk-manthuk, sabanjure ngendika sareh.

"Nak Yon,dinten menika kula dereng saged matur menapa menapa, awit dereng dumugi wanci saha saatipun. Benjang dinten Kemis sonten ndungkap malem Jemuwah kemawon, kula saged matur menggah wewados ingkang sinimpen wonten salebetipun keris panjenengan. Namung kemawon, kula gadhah pandugi bilih keris ingkang panjenengan tumbas menika pancen keris isi, malah katingalipun wonten

gegayutanipun kaliyan hubungan kulawarga kaliyan panjenengan. Nanging samenika kula dereng saged matur, benjang malem Jumuwah kemawon kita garap sesarengan".

Antuk pituture Mbah Pawiratani, atiku nyicil lega. Awit bisa takpesthekake yen bakal antuk pepadhang. Sidane ing dina Kemis sore, Mbah Pawiratani netepi janji rawuh ana omahku. Lan aku dingendikani supaya nyawisake papan kang rada sepi, sarta mirunggan. Aku nyawisake papan ana kamar ndhuwur, kabeneran ing kamar kuwi pancen ora tau dituroni. Ya mung kala-kala yen ana tamu kamar kuwi lagi takgunakake kanggo sare tamu. Sawise kabeh takrasa samapta lan cumawis, Mbah Pawiratani takaturi tindak menyang loteng, papan kamar mirunggan kang takcawisake Mbah Pawira lenggah ana klasa sing wis tak gelar. Keris ladrang uga takaturake marang panjenengane. Keris ditampani, lan Mbah Pawiratani mesem lan manthuk-manthuk. "Samenika Nak Yon tindak mandhap rumiyin, kula badhe tata-tata. Mangke antawis jam kalihwelas tengah dalu, panjenengan kula aturi tindak mriki. Mangke Nak Yon badhe pirsa, sinten ta ingkang manggen wonten keris menika", mangkono ngendikane Mbah Pawiratani kang terus takestokake.

Wancine wis jam rolas bengi, aku netepi janji munggah menyang loteng, nemoni Mbah Pawira. Priyayi sepuh kuwi ngawe marang aku, sarta mrayogakake lungguh. Mbah Pawira tani nuli merem lan umak-umik sajake lagi ngrapal mantra. Nora suwe, priyayi sepuh kuwi gragapan lan ngelekake pandulune, sarta nyawang aku kanthi nora kedhep. Saka sorot netrane, katon yen sajak ana bab kang nyalawadi. Sawise nyawang aku, priyayi sepuh iku nuli ngendika sing tak rungokake dudu suwarane Mbah Pawiratani dhewe. Lan aku wis bisa nduga, yen priyayi sepuh iku lagi kesurupan, utawa lagi ngayahi gawe, dadi lantaraning roh sing mapan ana njerone Keris ladrang.

"Aku Mbahmu buyut, Le. Aku mbahmu buyut Demang Hadijaya," Mbah Pawiratani ngendika yen ngaku jeneng Demang Hadijaya jare Mbahku buyut "Wis watara satus seket taun aku mapan ana njero keris iki Le, aku tulungana, aku sengsara ora bisa bali marang asalku, iya iku marang sangkan paraning dumadi".

Badan alus sing nyilih wadhage Mbah Pawiratani mau wiwit crita. "Anane aku nglakoni lelakon sing kaya ngene iki amarga dipaeka lan diperjaya dening sedulurku lanang dhewe, yaiku Jayapawira adhiku. Amarga adhiku kepengin ngrebut kalungguhanku dadi Demang, lan ngrebut bandhaku. Kajaba Jayapawira kasil mrejaya aku lan ngrayah kabeh bandhaku kalebu kalungguhan Demangku, uga mentala ngrudapeksa sisihanku, iya iku Warsiki sing ora liya Mbahmu buyut putri. Kanthi keris iki, aku diperjaya, layonku dibuwang lan dikabarake ilang tanpa lari. Sabanjure adhiku Jayapawira nggenteni kalungguhanku Demang, sarta ngrabeni randhaku Warsiki kanthi peksa. Nanging nalika taktinggal mati, Warsiki lagi mbobot enom, watara rong sasi, lan nglairake anak lanang sing dijenengake Jayasetama ya Mbahmu kakung. Jayasetama anak-anak Jaya Sumarta ya bapakmu. Mula kowe sejatine isih cendhengku, turun kaping telu". Roh sing nyusupi Mbah Pawiratani mau kendel sedhela, takuwasake priyayi sepuh kuwi unjal napas landhung lan mbacutake crita.

"Iya amarga keris iki sing njalari patiku, lan layonku ora dirukti kaya apa mesthine, mula aku ora bisa lestari bali marang pangayunaning Gusti. Aku kaya kecemplung kala, mapan ana keris iki. Aku sangsara, Le, aku tulungana uwal saka panandhang iki. Carane nulungi aku, keris iki larungen ana kali banjir, lan buntelen mori putih, lan aku untapna kanthi pandonga marang Gusti, murih bisa laju, ora ana alangan anggonku bakal mulih marang paranku sing langgeng. Wis ya, Ngger, piwelingku iki enggal tindakna, sapa maneh sing bisa nulungi Mbahmu buyut iki, yen dudu kowe". Mbah Pawiratani kendel lan merem, nora watara suwe nuli gragapan mbukak pandulune. Kanthi mesem priyayi sepuh iku ngendika. "Sakmenika panjenengan rak sampun pirsa, sinten ta sejatosipun roh ingkang mapan wonten salebeting keris menika ta, Nak Yon? inggih mboten sanes, ingkang eyang piyambak. Pramila gek enggal cekat ceket, sedaya piwelingipun Mbah buyut Demang Hadijaya tumunten dipun estokaken".

Aku uga manthuk lan ngestokake kabeh piwelinge badan alus sing manggon ana keris, sing ora liya rohe Mbah buyutku Swargi Demang Hadijaya sing nurunake aku. Kanthi dipandhegani Mbah Pawiratani, keris ladrang mau dibuntel mori putih, lan dilarung dening Mbah Pawiratani menyang kali sacedhake omahku kang lagi nedhenge banjir amarga mau bengi mentas udan deres. Lan wengi-wengi candhake, aku ngaturi para Santri kang dipangarsani Pak Kyai Ahmad, taksuwun nganakake tahlilan, ngirim donga marang Gusti Allah, lan nyuwunake pangapura marang dosane Mbahku buyut, sarta nyuwun supaya pinaringan papan kang samesthine, Nanging jroning atiku, aku tansah sumarah marang panguwasaning Gusti Allah, awit iya mung PanjenengaNe Gusti kang Maha Kuwasa, Maha Gawe sarta Maha Peparing.

Telung dina sawise rampung tahlilan lan kirim donga, nalika sawijining wengi aku ngimpi, ditekani pawongan setengah tuwa, ngagem sandhangan cara Kejawen. Rasukan warna ireng, ngagem iket mustaka, lan ngaku jare Mbah buyut Hadijaya. Jroning impenku, Mbah buyut Demang banget matur nuwun, awit wis uwal saka panandhang, lan tinampa dening Gusti kang Maha Suci. Gragapan aku nglilir, lan takeling-eling yen kahanan rupane Mbahbuyut, padha jebles karo wong tuwa sing adol keris ladrang menyang aku. Ana pitakon sing ngosikake atiku, apa mungguhna iya arwahe Mbah buyut dhewe sing adol keris dhek emben kae? nanging ora ana sing bisa mangsuli pitakon ing pikirku. Lan upama aku nyoba gawe wangsulan, wangsulane ya mung kira-kira. Nanging sanadyan mangkono, atiku melu bungah lan matur nuwun marang Gusti Allah, dene wis pundhat roh alusane Mbahku buyut sing sangsara nganti atusan taun. Lan pamujiku muga-muga kasucene Mbah buyut ginanjar swarga awit saka palimarmaning Gusti Allah. Amiiin! TAMAT

Sumber :

Celengan Kulit Celeng

AMELAN Kebo Giro tumraping tontonan jaran kepang mono ngrupakake gamelan jejeran. Kabeh paraga kang didhapuk apa wae masthi sila sembahan, dene urut-urutane jaranan kang dumadi telung pasang (nenem) paraga mau ana ngarep, ing mburine ana Celengan, thethek melek lan cepetan. Dene sing dhapuk Celengan umume dipilih paraga sing awake atletis tur nggantheng, pacakane kaya remo ludruke cak Basman ngana kae, Malah Jaranane pak Joko kae Celengane nganggo dhasi ireng, hem putih, iket wulung jenthar, bebede gringsing kuning. Sembahane yen ing wayang sembahan bapangan bangsane Kartamarma. Pagelaran iki dianakake ing plataran Transito Batumarta Baturaja Sumatra Selatan ing rerangken Temuwicara antara Daerah Pengirim Lan Daerah Penerima warga Transmigrasi sa Indonesia.

Sakiwa tengene kantor Transito Batumarta kono pancen isih akeh bongkaran alas, malah ing kiwane dalan gedhe jurusan Palembang kuwi pancen isih alas gledhegan merga dhaerah kuwi mujudake kawasan latihan militer kang markase ora adoh saka kono.

Dina Minggu 16 Agustus esuk kuwi masyarakat Trans kang dipapanake ing unit sanga sengaja diundang mligine para kepala rombongan, tujuwane supaya bisa urun rembug pait getire urip ing papan anyar. Bab kuwi perlu, merga kanggo oleh-oleh para peserta Daerah Pengirim supaya ing kana mengko bisa paring gegambaran marang sok sapaa calon transmigran ing sadhengah WPPT (Wilayah Pengembangan Pemukiman Transmigrasi).

Ing WPPT unit sanga kuwi trarsmigrane asal saka Lumajang Jawa Timur, mesthi wae sakehing kabudayan Jawa dipawiti saka Rayon Surabaya, klebu kesenian Jaran Kepang ngono kuwi.

Tak ... tak ... tak ... dhen blang. tak dhen tak ... dhentak ... dhen blang

Ngono suwara bebukaning gendhing. Kabeh paraga katon tementemen mamerake ukeling raga laras karo tabuhan mau, mahanani sengseme sing padha nonton. Penontone ora mung mligi saka warga Trans, nanging gandheng dina minggu, ana sawatara calon tamtama kang uga melu nonton. Mesthi wae kabeh kuwi wis entuk palilah saka komandhane, apa maneh komandhane dhewe uga oleh undhangan ing Temuwicara kuwi.

Gamelan wis ngungkung, kabeh paraga wis padha nganggo tetumpakane dhewe-dhewe. Sing dhapuk jaranan wis numpaki ebeke, sing dhapuk celengan ya wis ngempit celengane.

Kringet wis wiwit pating dlewer, penganggon mbaka selembar sing sekira ngganggu wiwit dirucati dening gambuhe, tujuane samangsa paraga mengko ndadi lan njur golung-golung, ora nganti blepotan.

Nggrengsenge gamelan njalari sing dhapuk wiwit ana sing kesurupan, njur ndadi. Yen wis ngene iki gendhinge mesthi njur gonta-ganti gumantung penjaluke sing dhapuk sarta dhapukane. Bakul pecel, bakul kacang goreng, bakul glali, bakul tebu, njur padha ngundurake dagangane, kuwatir ketubruk sing lagi ngamuk.

Ora adoh saka kantor, pernah rada mburine sisih kiwa, ana warung/kantin. Warung kuwi duweke pak Tabut wong saka Ragajampi. Senajan ta warunge wong Jawa, gandheng olehe ana Palembang wis sawatara mula panganane uga wis kaya warga pribumi.

Empek-empek kapal selam sing gedhene sa tabok kuwi sinandhingan cukak lan duduh pindhang, ora lali sambel nanas khas Musi Banyu Asin. Cara ing Surabaya sambel nanas ngono kuwi padha karo sambel petis ing warunge cak Umar sing sok nggo andhok tukang ojek lan tukang becak ing prapatan pasar Darmo kana kae.

Warunge Tabut kuwi kerep kanggo jujugane bocah-bocah lanang wadon sing kepengin mlenthusake wetenge.

Padha karo dina iku, wiwit bukak bedhag wis dha ting clingkrik lungguh dhingklik. Ana bocah wadon ayu rambute dicukur cendhak kaya cukurane lintang sinetron Sarmilla. Senajan ing kono pirang-pirang bocah lanang, nanging sajake bocah mau ora nduweni rasa kuwatir lan sujana marang tekane salkabehing priya.

"Nyuwun empek-empeke, mas Tabut. Setunggal, mboten mawi cukak"

"Lha mawi napa, Mbak?"

"Mawi duduh pindhang mawon, kalih sambele"

"Weh sambele dereng dados, Mbak. Kersa nengga sekedhap?"

"Purun, kalih nengga metune Barongan!"

"Lho, njenengan nggih seneng ta, Mbak, kalih tontonan niku?"

"Dhemen kula riyin jaman taksih teng Jawi malah sok tumut njoget kok!"

"Ahhh ... napa enggih ta. Mbak?"

"Estu. Sebabe nggene kakang kula niku nggih gadhah group ngeten niki.

"Jawine pundi ta, Mbak?'

"Kula ta, kula cengere teng Rambipuji, Mas"

"Lhaaahhh ... andekna ya tangga lho."

"Sakniki sing didalemi pundi?"

"Kota Bumi, Mas!"

Semaur ngono kuwi bocah wadon rambut cendhak kuwi njur tumungkul, bar ngono njur ndengengek penyawange temlawung adoh. sajake ana rasa kan.g siningid.

Sinambi nyelehake sambel, Tabut semanta. "Niki, Mbak, sambele mpun dados. Mangga dipun sekecakaken".

Nalikane wadon ayu kuwi ngematake anggone nggayemi empek-empek kuwi, Tabut nglirik pawakane bocah mau. Yen nitik praupane, anggon-anggone, kok kaya dudu cah Jawa. Nanging kok ngaku ka Rambipuji, tur nitik logate pancen bocah Jawa Timur.

Ngungkunge gamelan prasasat ngangsegake penonton, saengga para penonton sing adoh kudu jinjit-jinjit.

Apamaneh sing neng warunge Tabut, nek ora ancik-ancik mangsa bisa nonton, paling bisane mung nonton blangkon.

Bubar andhok dheweke njur nimbrung melu rerubung. Ana bocah lanang sing mau bareng andhok njur njejeri karo semanta.

"Mriksani, Mbak?

"Inggih, Mas"

"Kaliyan sinten?" tembung kuwi mung dienggo pepantes jalaran mau genah wis sameja ing warunge Tabut kuwi.

"Piyambakan!'jawabe atos.

"Kula kancani, nggih, purun nggih?" Ora ana wangsulan, mula bocah lanang kuwi njur nglungani. E, jebule ora suwe teka meneh malah nggawa bala.

"Asmane sinten, Mbak?"

"Fitri"

"Daleme?"

"Mboten dibeta!"

Bocah liyane njur ana sing nyedhak, mbaleni takon, jeneng lan omah. Wadon kang ngaku jeneng Fitri kuwi senajan ora nanggapi ning ya ora mised saka panggonane nonton. Jebule kancane bocah lima kabeh iker lan sajake nyujanani, mula Fitri njur golek papan kang dianggep luwih aman.

Ngerti yen kabeh wangsulane Fitri sarwa atos ngono kuwi, sing awake dhempal njur nyedhaki. Tanpa subasita njur nyekel tangane bocah wadon kuwi, mula Fitri njur semanta.

"Mas, aja ngganggu wong nonton, ah!'

"Alah ... nonton karo cekelan tangan rak ora apa-apa"

"Ya gak konsentrasi, Mass!"

"Ah, apa iya? Arepa mentheleng rak isa, Mbak, Wong kabeh pelakune kuwi disuwuk karo gambuhe kok, Mbak"

Bocah lima kuwi genti genten teka, niyate pancen arep dha sembranan nanging, Fitri puguh ora nglanggati. Dheweke malah saya ngangseg namatake polahe kucingan sing plurat-plurut kaya patrape kucing mburu tikus ing cagak, mung bedane neng kono sing ngledhek kuwi Celengan.

Ana Celengan serep sing cete kluwus persis kaya celeng gotheh ditumpangake meja cedhak sajen. Ing batin Fitri ngudarasa, wong celengan kaya ngono wae leh ndeleh kok neng ndhuwur, biasane rak disendhelkne neng sikil meja celak pitik sajen kana. Jebul olehe ngudarasa kuwi ora rinasa kewetu lan dirungu wong liya, mula njur disauloni.

"Niku ajenga rupane kados Genjik gotheh nika malati lo, Mbak!'

"Ah, mosok enggih, enten Celengan malati ta, Pak?"

"Jalarane Celengan serep nika srana kangge pager, nika didamel king kulit Celeng estu. Niku ndamele wiwit tiyang-tiyang niku dugi king Jawi Timur terus nggebyakne Jaranan. Lha sareng pun enten sing ndadi angel digambuhi. Sareng ditlesih kalih gambuhe, njaluk Celengan sing asli king kulit celeng, dhemit sing nyusupi niku purun disangeni sewulan. Pas Gebyakan ping kalih Celengan dereng dados, mpun gegeran sedaya, paraga Group Jaranan niki nggero-nggero. Siyose senajan dereng beres olehe ngecet, celengan kulit celeng niku disajeni teng meja. Tanpa digambuhi sedaya sami mantun piyambak."

Srengengene wis lingsir. jejeran rampogan wis kawiwitan, sadurunge ana sing ndadi penonton ngangseg kabeh. Bocah lima kuwi tansah ngithing Fitri, malah saiki saya nranyak wani nyurung-nyurung Fitri, arahe ben mlebu menyang kalangane penonton, Swarane suit lan keplok-keplok penonton ndadekake sing padha jejingkrakan saya mbuseng. Fitri sajak kasengsem ndeleng polahe sing dadi celengan kuwi. Iket dikipatake, sirah tanpa awer-awer. Kambil kang tanpa tabonan kuwi diundha dhuwur, njur ditadhahi sirah, pruok! Sigar dadi loro. Penonton surak mawurahan, sepisan meneh bocah lima kuwi terus ndheseg nuwuhake rasa anyel, mangkel campur sernrepet.

Saking gempunge pikir Fitri mbengok sakayange, "CeIlleeeeng ... !"

Rumangsa dilokake ngono kuwi, bocah lima maju, niyate arep ngruket Fitri. Nanging pas salah sijine arep ngrabasa Fitri, pas paraga Celengan kang ndadi kuwi jleg tiba ing antarane bocah kang ugal-ugalan mau.

Bebarengan karo jlege si Celengan, Fitri koprol nengah karo nyuwara nggrak nggrok persis kaya celeng kelangan genjike, Olehe nyurung-nyurung lemah persis babi ndhusiri cacing. Kabeh penonton padha miris merga bocah ayu-ayu kaya ngono kok kesurupan.

Gambuh Margono saka Bangil sing kondhang trampil kuwi kuwalahan ngawekani penjaluke setan alas siji iki. Malah ember kang kebak banyu gambuh kuwi disurung saengga banyune mblabar sa latar.

Bareng wis marem golung-golung, Fitri njur nyakot Celengan Kulit Celeng kuwi. Gambuh nyedhak, dheweke brontak. Kambil guedhi sing isih turah siji nuli disurung-surung nganggo cangkeme. Lena pamawase penonton kambil diundha, ditampani sirahe, pecah mrapat. Banyu lan kambil diungkil-ungkil nganggo sikil, dicokoti diewer-ewer.

Sajake bocah lima kuwi penasaran, nyoba mbedhol pohung, diuncalake menyang tengah kalangan. Mung sapenginang pohung sa uwit kuwi gusis.

Gamelan saya ngongkog, barongan kucingan dha kerah dredah, Celengan loro padha sronggot sinronggot, silih ungkih genti kalindhih. Suwara penonton pating sruwit, ya seneng ya miris. Seneng merga meruhi keprigelane bocah wadon kang nyata-nyata bisa gawe mareme penonton. Miris merga anggone sronggot-sronggotan nuwuhake bebaya menyang salah sijine paraga.

Ing antarane panjeriting penonton kuwi ana suwara lekoh turnrape penonton kang ndarbeni budi pekerti. Nanging cetha yen suwara lekoh mau sumbere saka grombolane bocah lima kang tansah ngithing Fitri wiwit andholk mangan empek-empek ing warunge Tabut mau. Dene suwara. lekoh mau antara liya mangkene : "Ayo terus, ambungi wae, ayo terus embat wae ... !"

Saliyane omongan ngono mau isih ana omong-omongan luwih lekoh tinimbang kuwi. Malah sing siji kurang marem olehe nyawang Fitri nggrakoti pohung lakok njebol senthe. Kamangka senthe mono rak ngeroki menyang cangkeme menungsa. Ewadene Fitri kang wis kadhung kepanjingan yitmane Celeng kuwi ora perduli. Celengan kulit celeng kang tinalenan plintiran kulit ngarep mburi kuwi kaya-kaya wis kelet karo drijine.

Merga digawa mobat-mabit, suwarane klinthingan ing gulune celengan mau nambahi giris, Persasat gegambaran babi alas kuwi pindha srengga kruda.

Senthe kang gedhene sakentol lan dawane watara sak pengranggeh mau tanpa sangga runggi terus dikramusi. Ngombe ngramus, ngombe ngramus, nganti barang kang ngeroki kuwi ludhes tanpa nyisa. Penonton surak mbata rubuh.

Nalikane ing pinggir dalan ana penonton kang suwit-suwit, celengan loro, mau nglangak melet-melet lan sajak ancang-ancang arep nglumba. Penonton saya gembira, sing ditonton saya krodha. Kabukten loro-lorone ngobitake celengane ing ndhuwur sirahe kanthi mata pendirangan golek lenaning penonton. Kocapa bareng ana kalodhangan, mak brebet paraga celengan kang nganggo kulit celeng kuwi mIumba nrajang barisane penonton.

Bocah dhempal sing kawit mau wis wiwit kurang ajar kuwi nggunakake kalodhangan nyikep Fitri terus sengak-sengok tanpa nduweni rasa isin, mangka kahanane Fitri wis gotheh endhut, nanging bocah kuwi ora perduli.

Tumindak kang kurang samesthine kuwi sajake nular nyang kancane, sengaja bocah lima kuwi nontone nggrombol lan tansah suwat-suwit.

Celengan tetep ana ndhuwur sirah lan klinthingan sing gedhene sabluluk-bluluk kuwi kurang diwaspadani dening penonton.

Bareng Fitri mIumba dibarengi nyabetake celengane, pas ngenani kupinge bocah sing ngambungi kuwi, satemah dheweke njola sanalika merga kupinge dawir kaya diiris. Kancane sing papat arep mbudidaya nyekel Fitri nanging kabeh mung niba tangi tanpa guna.

Saiki kabeh penonton bener-bener miris, jalaran Fitri wis ora bisa digambuhi. Ndilalah Group kuwi ya padha ketungka kisruhing swasana njur lali ngisi banyu pasedhiyan kanggo ngombene celengan mau. Celengan kang wis kesurupan yitmane Celeng boloten kuwi ngerti yen ing sabrang dalan ana papan pagothehan sato wana. Mula nalika ana suwit-suwit Fitri kekether karo nggrak-nggrok, tangan kiwa tengen kekejer.

Gambuh Margono prayitna. Tangane Fitri nuli disendhal, satemah Celengan kasebut ucul saka regemane Fitri. Atine penonton krasa rada lega merga senajan dheweke mbekos-mbekos dianggep ora mbebayani. Nanging kabeh kuwi salah panduga, nalika gamelan njaluk disrempegake, Fitri mbekos lan mlumba oleh sandhuwure penonton lan anjloge pas ing sabrang dalan. Bareng karo gumebruge paraga kang kesurupan kuwi mbarengi ana truk gandhengan kang momot Batu Bata saka Tanjung Enim arep dikirim nyang Tarahan Panjang.

Merga pepalang truk kuwi mau mula penonton lan anggota group jaranan ora bisa mburu playune Fitri. Bareng truke wis liwat penonton mlayoni panggonan tibane Fitri. Nanging ora ana sing nemokake, senajan ta ing pakothehan kuwi isih katon bosah-basih, nanging nyatane ora tinemu apa-apa. Semono uga Celengan kulit celeng ya ilang kaya diuntal bumi.

Njur sapa sejatine Fitri? Yen pancen menungsa kok bisa ilang tanpa tilas? Apa bangsane lelembut sing diutus "raja"ne supaya njupuk celengan kulit celeng sing malati kuwi. Wallahu a'lam.*

Sumber :