Amben lan bocah gudras getih

LEBARAN wingi anakku Karmin tilik mulih. Istilah populere mudhik. Bali menyang Sragen saka anggone nyambut gawe ing Batam. Gandheng anggone pisah wis sawatara wektu mula aku sakulawarga bungah banget. Anak isih jaka nyambut gawe ana paran, terus tilik mulih tur seger waras, sapa sing ora seneng. Apamaneh oleh-olehe jan nyrambah wong saomah kae. Aku, embok, lan sedulur-sedulure kabeh ngucap Alhamdulillah.

Nanging kocapa, kamar peturone dhek isih ana ngomah wis kadhung dienggo mushola. Kamar ngarep sing ana pojokan sisih kulon. Mula musholane banjur dakpindhah kamar mburi, singgetan triplek. Ora dadi ngapa wong mung kanggo sauntara. Iya beteke isih kepingin ngepenakake anak yen pinuju tilik ngomah. Mula tilas kamar tidhur sing wis dadi mushola mau bali dadi kamar tidhur maneh. Malah anakku mau tuku kasur anyar barang. Lha terus ambene? Lha, iya bab kuwi dadi lakon sabanjure!

Jane mono aku uga weruh amben kayu nganggur. Tur iya isih apik. Gemlethak ana kebon. Kuciwane amben mau dudu duwekku, nanging duweke tanggaku aran Pak Durkemi. Olehe nganti gemlethak ana kono amarga Pak Dur pancen ora duwe kebon. Omahe wis mepet kebonku kang mapane ana iringan omah nanging samburine omahe tanggaku mau.

"Ambenmu sing neng kebon kae pa ra kanggo ta Lik?" pitakonaku sawijining wektu. Dheweke pancen luwih enom tinimbang aku. Mula anggonku ngundang iya mbasakake anak-anakku.

"Ora! Ana apa ta?" wangsulane.

"Nek ora kanggo mbok dakgentenane!"

"Ora sah digenteni. Nggonen wae. Barang wis ra kanggo. Ning wis elek, lho!"

Tanggaku siji iki pancen rada gengsinan. Nanging adat saben ora blaba kaya bab amben iki. Aku ya rada gumun, ingatase uripe ya mung pas-pasan kaya aku, nanging saben-saben duwe prabotan anyar sing lawas banjur dilego. Tur sing wadon mesthi nganggo umuk. Pisan iki kok ora. Mung diwenehake. Kadingaren timen!!"

Nanging ya malah dhapur kebeneran. Nadyan lungsuran nanging wong dhasare bahane jati tuwa, dadi ya isih pengkuh. Mula amben banjur dakopeni, dakusung menyang njeron kamar ngarep mau. Mesthine sawise dakkumbah dhisik, wong wis kudanan meh sesasi. Ndilalah, ora njarag, kasur anggone tuku luwih dhisik kok iya pas ukurane. Mula anane iya mung dhapur kebeneran terus. Amben gratis kasure pas.

Bengine kamar mau wis diturone. Pas malem Jemuah Kliwon. Nanging kabeh ora nggraita bab dina. Lagi nliti dina bareng wis ana kedadeyan. Nalika tengah wengi anakku Karmin girap-girap, wong saomah padha mara tetulung. Awit nalika. semana lagi padha nonton tandhingan tinju ana tivi. Adhine Karmin, iya anakku ragil si Dirman, sing mlebu kamar Iuwih dhisik. Nggugah kakange sing nalika kuwi gedabigan karo sajak kamigilanen. Mripate isih ketara setengah merem nanging tangane sraweyan karo sambat ah-uh.

"Ana apa, Mas?! Tangi sik ta!" ujare si ragil karo ngoyog-oyog awake kakange.

" Kuwi kuwi bocah kuwi !!" Karmin cekekal tangi karo nguwuh banter.

Anakku Karmin banjur didhabyang metu saka kamar. Dilungguhake kursi terus diombeni banyu putih, kareben sadhar luwih dhisik. Bareng wis sadhar tenan lagi padha ditakoni. Wangsulane gawe gawoke wong saomah. Jarene, nalika, turu mau dheweke digodho bocah cilik sing raine gudras getih kaya ana tilase diiris-iris silet kae. Mula dheweke kamigilanen banjur nguwuh ah-uh kaya wong nglindur. Bocah cilik mau anggone nggodha kanthi mubeng-mubeng ana ndhuwur peturon. Nanging anehe ora nganti nyampari awake Karmin. Mung mubeng karo lunjak-lunjak lan cekikikan kaya ngajak gojeg. Ora nggepok-senggol babarpisan karo awake Karmin. Nanging bareng ditudingi nalika nglilir digugah adhine, bocah rai gudras getih mau ilang saka penyawange Karmin. Nek sing padha tetulung genah ora ana sing weruh wiwit sekawit, kalebu aku dhewe. Wusanane wengi kuwi kamar ngarep mau kepeksa disuwungake. Karmin banjur ngalih ana kamare Dirman, turu awor adhine mau.

"Pak. rnbokmenawa wae Gusti Allah ora marengake yen mushola mau kanggo kamar tidhur maneh. Sesuk esuk peturone Karmin pindhahen menyang singgetan mburi sing saiki kanggo mushola kuwi!" bojoku prentah ndhrindhil nalika arep mapan turu. Pretikele bojoku mau dakgagas-gagas kok ya bener. Ana wis apik-apik digunakake kanggo papan panembah, ndadak diowahi dadi kamar peturon maneh. Mbokmenawa wae pancen ora dikeparengake dening Gusti."

Dina esuke kamar ngarep ora sida dienggo peturone Karmin. Diresiki dianggo papan pasholatan maneh. Ambene dipindhah singgetan mburi. Semono Karmin meksa ora gelem nuroni. Mula ,banjur ijolan kamar karo Dirman adhine. Ragitku iki bocahe klebu kendel. Anggepe kakange dhek bengi mung ngimpi wae. Dheweke lagi percaya tenan nalika katemahan dhewe ing bengi candhake. Iya nalika turu bengi kuwi dheweke uga digodha dening bocah cilik gudras getih kaya sing dialami kakange. Nanging gandheng bocah kendel, mangkono crita ing dina esuke, bocah cilik mau malah ditakoni.

"Aku mung arep melu dolanan ana kene kok, Mas!" mangkono wangsulane bocah mau.

"Lha dolanan kok ana ngamben, mbok ya ngisor kono wae!" pitakone si ragil.

"Iki ambenku!"
"Lho, kok?!"
"Iya! Ambenku!!"
"Nalare piye?"

"Sadurunge aku lair, cangkemku wis dipedhot. Amben iki kudune turonku!" omong ngono bocah mau karo nuduhake udele sing gudras getih.

"Iya uwis, nek ngono ndang turua kono. Aku dakngalih!" wangsulane anakku.

Mula kok nalika arep dakgugah subuhan si Dirman wis ora ana papan turune sekawit. Wis ngalih dadi siji karo Karmin ana kamare dhewe. Bubar subuhan daktakoni wangsulane iya kaya ing ndhuwur mau.

"Sakniki kula percaya Pak, yen amben niku mboten sabaene. Ditunggoni sing duwe, nggih bocah sing gudras getih wau!"

Apa sing dialami si Dirman mau, embokne ora ngerti. Aku dhewe iya ora ngandhani. Karmin ngertine dikandhani adhine. Malah Dirman dakkethik supaya ora susah omong karo biyunge. Mengko mundhak saya cilik atine. Amarga embokne bocah-bocah mau jirihe ngungkuli si Karmin.

Awane aku nyoba Ieyeh-leyeh ana ngamben mau. Karepku mung arep ngasokake awak sedhela sinambi ngeluk boyok sawise reresik ana kebon. Nanging Ora ngertiya malah keturon. Sajak durung wae kepati ndadak bangkekanku krasa diithik-ithik. Embuh bocah embuh uwong. Amarga nalika daktoleh jebul ora ana apa-apa. Nanging nalika arep merem, krasa ana sing ngithik-ithik maneh. Prenahe ana gulu. Adat saben sing ngajak gojeg kaya ngono mau putuku sing saka anak mbarep yen pinuju dolan tilik mbahe. Omahe ana kampung liya isih sakutha. Mula nalika sing kaping pindho mau aku mesthekake yen putuku saka anak mbarep mau sing ngajak gojeg. Mbokmenawa tekane aku ora ngerti. Kanthi ngeget arep daksaut tangane sing abene bocahe mesthi terus dakambungi. Ananging jebul mung entuk angin. Ora ana tangan cilik sing bisa dakcekel. Aku terus gregah, tangi. Lingak-linguk. Malah longan barang dakinguk Nanging kahanan tetep sepi.

Awan kuwi uga kasur dakkukuti. Dakdeleh ana pojok kamar. Anakku loro, Karmin karo Dirman sing lagi sekak ana ngarepan dakundang. Amben disingkirake, dibalekake menyang kebon maneh, lagi bocah loro mau dakcritani.

Juntrunge lelakon lagi dakngerteni sawise anakku Karmin balik menyang Batam. Bojoku sing maune ora ngerti apa sing dialami Dirman lan dakalami uga, sidane dakcritani, Jebul dheweke malah banjur mbeber wewadi sing sumimpen ana atine.

"Wiwit Karmin gidro-gidro kae jane aku wis mbatin, nanging arep crita, iya nek iya. Amarga rerasan bab eleke tangga kuwi kanggoku rak sirikan," ngono omongane nyaiku.

"Dadi kowe malah ngerti juntrunge, ta?"

"Bareng kowe crita ngono, ora mung Karmin thok sing ketemah, aku ya terus rumangsa wajib crita nyang njenengan. Nanging iki mung kanggo awake dhewe. Godhong suket ora perlu krungu!" welinge wanti-wanti.

Iya amarga diweling nyaiku mau, mula tulisan iki, paraga lan papane, kabeh daksamarake. Supaya ora natoni atine liyan. Dene juntrung lan genahe misteri amben lan bocah cilik gudras getih mau ana sesambungane karo tumindak abortus utawa nggugurake kandhutan. Dene sapa sing nindakake, para maos dakaturi nliti maneh atur iki saka wiwitan. Gambarane, tanggaku sing gengsian mau putrane wis gedhe-gedhe. Mbokmenawa isin yen ta isih ngandheg maneh! Wis cetha, ta?!!*

Cikar Nyalawadi

ALIKA iku awal taun 1948. Kota Kecamatan Punggelan, sawijining Kecamatan dhaerah pegunungan salore kali Kacangan, kapernah lore Wanadadi, Kabupaten Banjarnegara, kang maune sepi dadi rame dadakan amarga kanggo liwat rombongan pengungsi para sedulur kaum Republikein, yaiku kang setia Ian tresna marang Pemerintah Ian Negara RI bebarengan karo tekane pasukan-pasulkan TNI. Wong-wong mau padha hijrah amarga kudu ngosongake dhaerah-dhaerah "Kanthong" akibat saka Prajanjen "Renville".

Para pengungsi Ian para pasukan TNI ana kang mung liwat wae, mampir sedhela Kanggo ngaso, nuli nerusake laku, terus mengetan, embuh nyang endi tujuane. Nanging uga akeh kang terus manggon neng Punggelan, Ian banjur ditampung dening para warga neng pomahan Ian sekolahan-sekolahan. Kang ora entuk panggonan banjur padha ngedegake, kemah neng latar utawa pekarangan-pekarangan kang kosong.

Kahanan kota Punggelan nalika semono dadi rame, regeng, nanging tintrim. Rakyat padha ketar-ketir atine marga wedi yen ana serangan dadakan saka pihak Landa. Luwih-luwih saben dina Ian saben bengi tansah keprungu swara tembakan-tembakan Ian jumlegure kanon Landa kang ditembakake menyang dhaerah garis demarkasi kang ana sakulone desa Danakerta. yaiku desa kang wewatesan karo Kabupaten Purbalingga. Mula, kanggo ngawekani serangane Landa, kabeh daIan-dalan ing wilayah kecamatan Punggelan. dirusak, clijuglangi, digawe longsor, ditugel. Pokoke dijur ben ora bisa diambah kendharaan Landa. Malah kabeh wit-witan kang gedhe-gedhe ing sauruting dalan ditegori kabeh Ian clipalangake kanggo barikade. Apa maneh kendaraan, kanggo mlaku uwong wae rekasa.

Lagi ketar-ketir mikirake politik Negara kang sangsaya panas, Ian lagi melu ngrasakake prihatin amarga mesakake sedulur-sedulur kang padha ngungsi ... sawijining esuk, kira-kira jam 06.00 warga Punggelan geger, amarga ing saben omah, sandhuwure lawang ngarep, ana cape driji kang rupane abang kaya getih kae. Kabar anane cap driji abang kaya getih enggal sumebar seantero wilayah kecamatan. Lan pranyata ing desa-desa sakitere, kayata Desa Karangsari, Kecepit, Danakerta Ian sapanunggalane uga ana kedadeyan mengkono. Malah miturut lapurane Pak Lurah Sidarata, Badakarya, Tri Buwana, Ian Purwasana, nganti piring-piring kang ditumpuk ana ing simpenan bareng arep dienggo jebul ya ana cape driji kang rupane abang kaya getih. Mula saka iku, ing saben dhukuh (=kampung) banjur dianakake rondha ngiras karo melek-melekan.

Nalika semana wengi kang kaping telu aku sakanca yaiku Muradi, Pardi, Sambari Ian Supar, entuk giliran rondha Ian pose ana daleme Pak Dul Kosim, kesepuhan Desa Ribug. Kira-kira jam 00.10 aku sakanca wiwit budhal saka pos, mlaku mengulon, tekan protelon ngarep warunge Bu Raman menggok ngidul, ngliwati daleme Pak Parji, terus ngidul, ngliwati daleme pak Sastro. Sinambi ngobrol ngalor ngidul, karo ngakep rokok klobot klembak menyan nggone tamba atis, Ian ora lali krodhongan sarung brukut. Maklum neng Punggelan hawane atis banget, luwih-luwih mangsa ketiga ing wayah bengi ...

Dumadakan saka kidul ketok ana regemeng-regemeng nuju anggonku padha mlaku, kanthi swara glakkk ... glekkk ... glakkk ... glekkk, kaya swarane rodha cikar, ning dudu ban pompan. Nalika semana pancen durung ana cikar kang rodhane saka ban mobiI kaya jaman saiki. Githokku dadi mrinding bareng kelingan yen wengi iku malem Jemuah Kliwon.

Ah, menawa bae iku cikar kang nggawa bahan pangan kanggo nyadhongi para pengungi Ian pasukan-pasukan TNI kang hijrah, batinku. Ning yen cikar tenan apa ya bisa liwat? Wong dalane kabeh wis rusak. ancur Ian kebak rintangan/barikade? Pikirku maneh.

Aku sakanca nuli padha ndhelik amping-ampingan tetanduran kang ana sapinggiring dalan karo ngawasake regemeng-regemeng mau. Bareng wis cedhak, pranyata pancen cikar tenan kang ditarik wongt Siji narik neng ngarep Ian sing syne nyurung ana mburi.

Bareng wis cedhak Muradi tak-abani, "Mur, takonana, kae arep menyang endi!" prentahku marang Muradi kang kawentar kendel Ian dhugdheng.

Muradi terus mIumpat marani cikar, "Setop. . . setop ... ajeng teng pundi, Kang?" pitakone Muradi.

"Ajeng ngilen mriku," wangsulane kang narik cikar, karo terus mlaku tanpa nolah-noleh.

"Mbekta napa, sih?" sambunge Muradi.

"Nggawa tembelek karo klaras, sing melek waras," wangsulane wong sing nyurung cikar nganggo wangsalan. Ning swarane sengol. Bubar kuwi cikare katon ngawang, mumbul, banjur regadag.... nggeblas ngalor.

Sakala Muradi Ian aku sakanca nglumpruk, ndheprok kaya dilolosi balunge. Arep mlayu ya ora bisa, arep bengok-bengok kaya blangkemen, Lan kira-kira 10 meter saka anggonku padha ndheprok, cikar sak uwonge wis ora ketok maneh, ilang saka pandulu.

Esuke kedadeyan mau takcritakake marang Pak Dul Kosim kang kebeneran lagi padha ngumpul neng balai desa Punggelan.

"Mau Pak Lurah Bondholharjo uga crita, yen mau bengi wong kang padha rondha kampung weruh ana wong loro kang mikul ember, gotongan mlaku mangetan. Anehe, saben omah diampiri dening wong loro mau karo nglothek-nglothekake barang kang ana ember. Sing padha rondha dadi sujana, Ian banjur nututi lakune wong kang mikul ember, karo nitipriksa apa sejatine sing dioles-olesake nyang omahe warga mau", pak Dul Kosim nerusake critane Pak Lurah Bondhol. "pranyata sing dioles-olesake neng ndhuwure lawang omah mau barang cuwer kaya getih. Wong kang padha rondha nuli padha nututi lakune wong kang mikul ember. Nanging bareng wis cedhak, ditamatake, jebul wong kang mikul ember kok ora ana sirahe ... Ian banjur lappp ilang saka pandulu. Wong-wong kang rondha terus wae balik kanan Ian padha mlaku nggendring bali menyang pos perondhan", mengkono ngendikane Pak Dul Kosim nirokake critane Pak Lurah Bondhol.

Para kasepuhan ing Desa Ribug Ian uga desa-desa liyane banjur padha sepakat nganakake tirakatan Ian wungon, kanggo nyenyuwun marang Gusti Kang Maha Kuwasa, supaya tinebihna ing pancabaya Ian kalisa ing sambekala, awit percaya yen kedadeyan mau mujudake sasmita ghaib.

Tenan,ora antara wulan ana kedadeyan nggegirisi yaiku Peristiwa PKI Madiun, Ian ora let suwe maneh ana Agresi ke II Landa.

Ya senajan dhaerah Kecamatan Punggelan tetep aman Ian tentrem amarga ora nganti kejamah dening peristiwa-peristiwa mau, nanging paribasan "dijiwit katut". lbarate awak siji, ngendiya wae sing dijiwiti, saranduning awak ya melu krasa sakit.

Apa ya mengkono iku werdine unen-unen, "Sing melek waras", kaya sing diucapake wong kang nggered cikar? Wose kita kudu tansah waspacla. Lan apa ya bener cap tangan abang getih mujudake sasmita yen bakal ana "peristiwa berdarah"?

Wallahu a'lam bissawab.

Sigar Bencah

EDHENG-NEDHENGE sisihanku meteng tuwa, kesandhung krisis moneter. Pabrik tekstil papanku nyambut gawe kepuntel krisis, nganakake PHK ing antarane buruh sing kena PHK mau klebu aku. Jagan papan ngupaya upaku ambyar. Kanthi pesangon telung wulan bayaran, aku ninggalake pabrik. Ndilalah wektune sisihanku nglairake, mbokmenawa kurang ngonsumsi vitamin, dadi rada kangelan anggone nglairake. Kepeksa operasi ngentekake wragad. Dhuwit pesangon dhadhal, isih ketambahan nanggung utang marang rentenir ing ndesa. Mbarengi omah kontrakan wancine entek, mung diwenehi "inah" rong sasinan. Lha kok tambah kesusulan kabar saka ndesane sisihanku, yen maratuwaku lanang pancal donya dadakan. Kabare merga angin dhudhuk. Teka layat kepeksane ijen.

Ing saat nggrantes ngono kuwi, aku ketarik omongane kang Parmin, kanca nunggal PHK, sing saiki makarya ing Semarang. Jarene, neng kana ana gaweyan. Mula tanpa mikir dawa aku sakula warga boyongan nggawa barang saperlune menyang Semarang. Golek kontrakan kamar entuk ing kampung Pekunden Kidul. Ya wiwit kuwi aku dadi "kuli manol" alias kuli angkut bongkar muat ing wewengkon Pedamaran Pasar Johar Semarang.

Wiwit esuk plethek srengenge nganti meh surup, aku sengkud nyambutgawe bareng karo luwih saka satusan "kuli manol". Dipisah dadi sepuluh paraga ing saben grup, nguwasani papan watara selawe meteran. Kasilku mergawe bisa resik selawe ewunan saben dinane, sawise kepotong kanggo setoran 'boss' lan mangan saben dinane. Kari nari kuwarasan awak bae.

Marang sisihanku, aku ora blaka yen nyambut gawe dadi 'manol'. Cukup alasan nyambut gawe neng pabrik onderdil barengan karo kang Parmin. Sing baku jaminan kulawarga lan susune anakku wadon bisa kecukupan. Nyatane per-manol-an iki lestari daklakoni wis meh patang sasi.

Ora kaya biasane ... wiwit awan lebar bedhug luhur, rasane awakku kurang kepenak. Mbokmenawa masuk angin, sebab mau bengi mentas jagong bayen. Mula aku pamit ngaso dhisik marang para kanca, turonan ing musholla Pedamaran. Welingku marang kang Parmin, bedhug asar aku digugah. Mbokmanawa merga sengkud anggone mergawe, kang Parmin kelalen. Meh surup wayahe bali aku nembe digugah. Awakku loyo lesu, uga lesu pikiranku. Betheke arep mangkat mau aku diweling sisihanku, nukokake obat kanggo anakku lanang sing lara panas lan uga susune anakku wadon wis meh entek. Kamangka aku lagi nyekel dhuwit kurang saka sepuluh ewu. Arep nyilih kang Parmin ora tekan, nyebrat nembung "boss" pekewuh. Aku mung kari thenger-thenger njethung ing undhakundhakan Matahari Store Johar.

"Nak ... jenengmu Samidi ya?" pitakone wong lanang tuwa umur sewidak taunan, brengos jenggot lan rambute putih kabeh. Aku nggragap kaget, sebab aku durung nate kenal lan wanuh karo paraga tuwa iki, nanging kok wis kenal jenengku? "Ora perlu gumun ... aku mung kepengin njaluk tulung awakmu, apa gelem nggawakke barangku iki tekan ngomahku?!", pitakone.

"Barange napa, tebih seking ngriki napa mboten Pak?" pita konku.

"Ya kuwi ... karung kuwi. Perkara bayaran aja kuwatir, ora-orane yen aku nganyang. Priye saguh?!" tembunge paraga tuwa kuwi, kanthi pandengan sing nandhes. Aku mung manthuk, kaya ora kuwawa nulak panjaluke. Yen takpikir ya luwung, manol dina iki sepi. Mangka aku butuh dhuwit cukup akeh, mula daklaras iki pancen ijol lirune rejekiku awan mau.

Karo manggul karung goni sing bobote ora sepira kuwi, aku ngetut wuri lakune paraga tuwa rambut jenggot putih kuwi. Lakuku ngurut dalan Pemuda Bojong ngliwati Tugu Muda, ngener munggah wewengkon Candi Baru. Anehe lakuku kok rasane entheng ora krasa kesel. Mangka yen lawaran, senajan wayah wengi adhem tetep krenggosan adus kringet. Nanging iki saktetes kringet bae ora. Bis kota, sedhan mobil, sepedha motor pating sliwer ora dakgape. Paraga tuwa kuwi meneng ora caturan wiwit saka Pasar Johar, nganti tekan tanjakan Gombel. Whee lah luwih saka sepuluh kilo meteran nggonku mlaku manggul karung goni iku.

"Pak ... niki kok ngrembes semu arus kados getih, niki karung isine napa Pak?!" pitakonku nalika pundhakku krasa teles. Paraga tuwa kuwi mung mesem.

Gombel wis kliwatan, tekan prapitan Ngesrep menggok mengetan. ngliwati Undip Tembalang menggok nengen ... aku ora ngerti iki wewengkon ngendi. Dalane wiwit sepi, mung siji loro kendharaan sing liwat. Iku bae playune banter. Omah kiwa tengen kono tutupan lawang, senajan lampune isih pating klencar, Mbokmenawa grimis wiwit surup mau ndadekake swasana tidhem.

Ana paraga gedhe dhuwur ireng, wulune dhiwut-dhiwut medeni, nyegat lakuku. Nanging banjur sumingkir nalika paraga tuwa mau menehi sasmita. Ing ngarepku ana wewangunan edipeni, wewangunan kraton kaya kraton Ngayogyakarta lan Surakarta. Lampu robyong padhang, nanging dudu padhange lampu listrik. Padhange lampu lenga jarak lan obor ing dalan-dalan. Pating sliwer wong liwat. Padha nyembah yen sliringan laku karo paraga tuwa iku.

"Dheweke mesthi ratu, utawa trah ratu", batinku.

Aku njomblak bareng tekan gapura kraton. Njenger ngewel bareng ngerti yen gapura kraton sing dijaga prajurit ireng dhiwut-dhiwut iku, dumadi saka tumpukan menungsa sing disunduk kaya sate ing wetenge. Anehe senajan gudras getih ususe mbrodhol, nanging ora mati. Mung gereng-gereng ngeres-eresi ati. Paraga tuwa kuwi mung mesem ndeleng aku sing kamitenggengen.

"Kuwi piwales pikolehe dhewe ... wong-wong kuwi biyen uripe njaluk bandha pesugihan marang aku. Lan kanggo sarate, masrahake tumbal bayi kanggo rayatku. Mbuh bayi anake dhewe, apa bayi tuku. Iku urusane dhewe, sing bakumengko sadurunge titi wanci patine, wongwong kuwi gelem dadi gedibal ing wewengkon kratonku. Apa dakanggo ganjelkursi, narik grobag, apa daksunduki kaya kuwi, saiki dadi hak darbekku ... Wis ayo mlebu kraton!". Karung goni kuwi digawa lunga prajurit sing nggawa tombak gobang, saka prentahe paraga tuwa kuwi. Ora suwe metu paraga kenya ayu-ayu, nganggo busana sing sarwa minim. Paraga tuwa kuwi nyasmitani aku, ngetutake kenya ayu-ayu kuwi.

Kaya bayi aku didusi dening paraga kenya ayu-ayu. Meh sampurna penampilan "body" ne kenya-kenya iki. Dadi wong lanang normal, getihku kaya umob. Kliyengan butuh penyaluran. Nanging aku ngelingi yen ing kene jejere aku dadi "tamu". Kudu bisa nglungguhi aturan. Senajan abot dikaya apa, aku kudu bisa nahan dhiri. Sawise adus resik, aku diwenehi salin penganggo sing alus peni. Sajake saka sutra, iki saka pangiraku. Wong salawase urip aku durung nate ngrasakake nganggo bahan saka sutra. Aku diirid ngadhep paraga tuwa jenggot putih, sing wis lungguh ing dhampar. Penganggone ganti sarwa mompyor. Kaadhep paraga-paraga sing praenane serem lan sarwa aneh. Nanging paraga putrine ayu-ayu mencutake, lan menganggo sarwa minim nuduhake weweg awake.

Gamelan ditabuh ngrangin, ngiringi wiraswara waranggana kang nembang nganyut-anyut. Paraga catur beksan sajinis gambyong digelar kanggo adicara pambuka. Suguhan mbanyu mili sarwa enak, kairing minuman tuwak ciu, sing ambune nyegrak irung. Aku lungguh ing kursi cedhak dhampar, bisa ndeleng bawera kahanane pendhapa pisowanan. Ganjel usuk lan saka dumadi saka sirahe menungsa lanang wadon, sing isih dleweran getihe metu saka kethokan gulune. Sambat gereng-gerenge kuwi kayadene iringan gendhing sing milangoni. Piring-piring gedhe isi bayi wutuh sing dimasak dibumboni, kayadene masakan "kambing guling" dadi suguhan "primadona", ing meja-meja prasmanan. Kabeh kaya karenan ngrahabi dhaharan kuwi, klebu paraga ratu".

"Gus Samidi ... ayo dirahabi masakan lan minuman iki. Tekamu ing kene mbeneri wayah "lebon", wong-wong sing nyrana pesugihan mrene. Dhaharan daging bayi kaya sing kok gawa mau, salah sijine dhaharan klangenan 'favorit' ing kene. Ayo gus ... yen rampung mengko, awakmu kena milih kanca turu kenya-kenya kuwi sakkarepmu. Wis ayo ... diseneng-senengake atimu!"

Aku mung bisa dheleg-dheleg. Pikiranku nrawang marang kahanane anakku lanang sing awake panas, lan anakku bayi wadon sing butuh susu. Mendah kaya apa yen anakku bayi wadon kuwi dadi 'hidangan bayi guling' kaya kuwi?

Wetengku sing ngelih saknalika dadi wareg. Karepku kepengin enggal bali mulih, nanging priye carane pamit. Golek rekadaya njaluk dhuwit bayaranku, lan bisa ninggalake papan sing nyalawadi iki. Mula dhapur kebeneran, nalikane salah sijine kenya ayu kuwi nyedhak lan lendhot aninglengenku. Atiku nratab sir-siran, irung mbangir sing nempel pipiku, lan payudara weweg mungal sing nggesek dhadhaku, mbaleni umobe getih lanangku lali marang tujuwanku sakawit. Aku dipeksa dijupukake panganan lan tuwak ciu. Saka pengaruh tuwak lan arum gandane kenya ayu kuwi, aku dadi lali purwa duksina. Katut ombya iline swasana. Kaya crita seribu satu malem ing harem raja-raja, aku melu ngombyongi polahe paraga lanang wadon sing padha saresmi andum asmara. Kenya ayu weweg iki bola-bali saresmi, ngajak aku nganglang ngawang ing puncaking gunung kanikmatan.

Layap-layap ing ngaluyup, paraga "ratu" tuwa kuwi nyedhaki aku. Mesem karo ngulungake dhuwit sagebog lan kunir rong empu, dibungkus kertas putih.

"Gus Samidi ... iki ongkosmu manggul karung mau. Lan tandha kenangan saka aku mung kunir iki, simpenen mbok menawa ana gunane. Yen kowe kepengin pindhah mrene, aku ora kabotan tambah rayat karo kowe. Nanging anak bojomu tinggalen. Donya lan bojo bisa golek ganti lan sulih ing kene. Dene yen kowe kepengin ngajak kancamu golek sranane pesugihan, dakbiyantu ... mung kudu menehi liru bayi abang sing mentas lair!" Kaya kena gendam pangrukete kenya ayu iku, bungkusan mau daktampani.

Dumelinge tangis bayi saka piringpiring kuwi, senajan mung kari balungan, kaya nyadharake yen aku mapan ing papan sing ora sabaene. Ganjel saka usuk, saka sirah menungsa iku pating craek, pating jlerit. Atiku goreh bingung, karo nyekeli bungkusan kertas saka paraga tuwa kuwi, ndelengi awakku sing mbligung. Dirangkul kenya ayu sing padha dene mbligung tanpa awer-awer, aku istighfar. Aku muji lan nyuwun pangampunan saka Gusti Allah. Aku wis nerak angger-angger, nuruti karepe dhemit. Sawise iku pet bumi kaya diwalik. Sakala peteng panonku, aku tiba semaput.

Eling-eling nalika srengenge esuk, panase namper raiku. Kriyip-kriyip mripatku mandeng ngiwa nengen. Nyatane aku semampir wuda mbligung, ing pang randhu alas sing cukup dhuwur. Pakeyanku nglumpruk ing ngisor. Krekelan ngati-ati merga eri randhu alas, aku mudhun. Papane sepi mamring. Ing njero clanaku, ana buntelan godhong randhu garing. Dakbukak ing njerone ana barang lantakan cilik cacah loro. Aku yakin yen kuwi lantakan mas murni. Dhuwit puluhan ewon saklembar, kuwi dhuwit asil karyaku. Lan dhuwit lembaran anyar atusan ewon sak lembar.

Ing ngisor randhu alas kuwi ana tumpukan tilas obongan menyan lan kembang. Ndeleng tilas obongan menyan sing dhuwure meh setengah meteran kuwi, ketitik yen papan kono papan wingit. Papan pasujarahan kanggo golek pasugihan. Jumbuh karo omonge paraga tuwa sing kasebut "ratu" kuwi. Ing sisih ngisor rada adoh, ana klompok perumahan anyar lan perkampungan. Aku ninggalake randhu alas gedhe ing pereng gunung kuwi, mlaku arah dalan gedhe. Keprungu saka swara panggerenge mesin mobil sing ora pati adoh. Njedhul saka grumbul tekan dalan aspalan, ora suwe ana bis telung prapat liwat. Bis kuning jurusan Terboyo - Bukit Kencana. Ing njero bis aku mikir, yen ngono aku keplantrang ing papan antarane Tembalang - Bukit Kencana.

Mas ... nyuwun pirsa, nggen tanjakan kula nyegat bis wau, onten wit randhu alas ageng, Niku namine desa pundi, Mas, kula mriki nembe sepindhah niki?", pitakonku marang penumpang setengah tuwa sisihku.

Dheweke mandeng aku, "Niku wau namine Sigar Bencah, Mas, papane tiyang pados pasugihan. Kabare punjere nggih teng wit randhu alas niku". Sabanjure tanpa dakjaluk, paraga setengah tuwa kuwi crita. Yen Sigar Bencah kuwi papan angker wingit, dhemite sering nggodha wong liwat. Saliyane pancen papane sepi ndeder, uga peteng ndhedhet. Sering keprungu tangis bayi, nanging yen digoleki ora ana. Tangise bayi tumbal pesugihan.

Rong dina aku prei ora mangkat nguli. Saliyane nata ati, aku kepengin naksirake barang saka "Sigar Bencah" kuwi. Ing toko mas Kranggan, aku entuk dhuwit susukan akeh banget saka pengaji "kunir" ku siji. Sing siji isih daksimpen mbesuk yen ana perlu. Dhuwite dakanggo modhal makelaran sepedha onthel. Saya maju mundhak makelaran sepedha motor, mundhak makelar mobil.

Rong taun kawuri ... aku wis pindhah omah. Bisa tuku nggenteni omah Perumnas ing Banyumanik, Omah ing prapatan, selaras sisihanku sing bukak warung pracangan. Donya per-manolan wis suwe daktinggal, ganti donyane makelaran mobil. Saka celengan mbaka sethithik, aku bisa tuku Suzuki Futura Van anyar.

Kanggo ngeling-eling kedadeyan kuwi, ing kaca mburi mobilku daktullsi tulisan "Sigar Bencah". Dene yen ditakoni sisihanku lan kanca-kancaku, aku ora waleh lan ora bakal blaka. Cukup aku bae sing ngerteni lan ngalami.

Nganti wektu saiki randhu alas "Sigar Bencah" isih urip lan ngadeg. Nanging ratune isih apa ora aku ora ngerti. Kepengin ngerti lan nakyinake, panjenengan tindaka dhewe mrana. Nanging kabeh risikone tanggunga dhewe.

Kajat Malem Jumat

alika kuwi Mantri Turi disambat sawijining pawongan sing jarene duwe jeneng Bari. Pak Bari nyambat Mantri Turi supaya ngitan (nyu nat/nyupit) anake. Anehe, Pak Bari teka ne ndadak, watara jam 9 bengi. Lan ngi tane kudu wengi kuwi uga. Mantri Turi uga rumangsa aneh, awit adate yen disambat ngitan mesti didha wuhi dhisik 2 utawa 3 dina sadurunge. Ning merga ora geiem gawe gelane wong, Pak Mantri kersa nyanggupi.

Pak Bari dijak budhal bareng nyang omahe Ian dikon ngenteni sawatara wektu supaya Pak Mantri bisa siyap-siyap. Ning Pak Bari nolak. Jarene, dheweke kudu enggal bali merga kudu nyambut tamu-tamu resepsi kitanan kuwi. Pak Mantri manut wae sawise diwenehi alamat Ian ancer-ancer omahe Pak Bari. Lan merga wis wengi, Mantri Turi ngajak Marjuki anake supaya ngancani. Kedadeyan sing ora sabaene dialami ing tengah dalan. Saka rumangsane Man tri Turi Ian Marjuki, dalan sing diliwati ka ya dawa banget Ian ora ana enteke. Saki wa-tengene dalan mung ana sawah sing jembar-bawera.

"Apa ora salah dalan, Ki?", gresahe Mantri Turi sing lungguh ana boncengan. "Iya, Pak. Aku kok kaya durung tau ngliwati dalan iki ..." saure Marjuki karo ngrendhetake lakune motor.

"Saka ngomah mau kira-kira wis pirang jam ya?"

"Mbuh, Pak. Ning dakkira ya wis ana sak jam."

"Wah, piye ki? Pak Bari kandha yen nyupite ora kena kliwat jam sepuluh."

Mantri Turi nyoba nyawang pandom arlojine, nanging ora bisa merga petenge wengi. Wengi kuwi pancen peteng dhedhet lelimengan. Ing sakupenge daian ora ana babar blas kelipe lampu. Dumadakan motor Yamaha taun 75 sing disetiri Marjuki watuk-watuk, Marjuki nyetabilake gase, nanging mesine motor keburu mati.

"Kojur tenan iki!" grundele Marjuki.

Bocah kelas 2 SMA kuwi mrilksa tangki. Bensin isih ana. Apa busine? Mikir ngono, Marjuki arep njupuk kunci ing ngisor sadhel.

"Busine isih anyar kok?" ujare Pak Mantri.

"Kok mati?" Pak Mantri nyan dhak setir. Blebek. Blebek! Blebek! Motor bola-bali distater, nanging tetep ora gelern urip.

Marjuki ngiderake panyawang. Sing ka ton mung warna ireng peteng. Rembu Ian mung katon njlarit tipis tanpa lintang ing kiwa-tengene. Pangpang wit ing pinggir dalan katon srawe yan ketiyup angin. Ke gawa kahanan wengi sing sepi Ian peteng, obahing pang-pang wit kuwi katon kaya tangan-tangan setan sing arep ngreridhu manungsa.

Githoke Marjuki mengkirig.

" Iki dina apa?" pi takone.

"Kemis," saure Pak Mantri karo madhangi mesin motor nganggo korek gas. "Kemis? Tegese iki malern Jumat ...... swarane Marjuki kedher. "Wis motore disurung wae, Pak. Awake dhewe kudu enggal-enggal lunga saka kene." Mantri Turi durung menehi jawaban nalika ing kadohan katon kelap-kelipe obor alkeh banget. Ning kuwi ora nambahi Marjuki dadi seneng. Sakojur awake malah mrinding. Beda karo Pak Mantri sing isih bisa tenang tanpa diganggu rasa wedi.

"Kowe krungu kae, Ki?" Tumiyupe angin saka kidul-wetan nggawa swara kerameyan, kala-kala kaseling swara uyon-uyon. Swara kuwli asale pener barisan obor sing katon kelap-kelip.

"Kowe ngerti artine kuwi, Ki?"

"Mbuh, Pak ... Atiku ora kepenak."

"Wong lanang kok jirih? Barisan obor Ian swara uyon-uyon kae pratandha yen tujuwan kita wis cedhak. Ya kuwi omahe Pak Bari. Ayo gek enggal mrana ... "

Kepeksa Marjuki nuruti karepe bapake. Motor dicandhak banjur dituntun. Durung ganep 10 jangkah, dheweke nyoba nyetarter. Lah kok ndilalah ... mesin motor bisa urip!.

"Alhamdulillah syukure Pak Mantri. Najan ing batin rumangsa aneh, Marjuki seneng uga. Mula, motor enggal dicengklak banjur ngebut nuju barisan obor sing tansah kelap-kelip disawang saka kadohan

Tekane Marjuki karo Pak Mantri disambut gumbira dening sawijining pawongan nyandhang pakeyan adat Jawa. Jarit bathik, beskap, blangkon, uga nyengkelit keris. Pawongan,kuwi ora liya Pak Bari. Anehe, Pak Bari ora kumecap apa-apa. Dheweke manggakake tamune mung nganggo basa isyarat, Pak Mantri langsung ngleksanakake kevjajibane supaya ora ndedawa wektu. Dene Marjuki ngenteni ing njaba. Pak Bari nanggap wayang kulit. Kepeneran jejeran wis rampung. saengga Marjuki bisa nikmati critane wayang tanpa rasa bosen.

Satemene Marjuki ora pati seneng. Nanging merga dhalange baud mainake wayange, dheweke dadi kesengsern. Sa betane sang dhalang pancen cukat uga manteb. Wayang sing diobahake kaya duwe nyawa. Ditambah swarane si ndhen sing kepenak dirungu, ndadekake Mar juki kepencut tenan. Lali marang rasa atine sing kawit mau tansah ora kepenak. Sajam bacute Pak Mantri wis rampung ngayahi kewajibane, Marjuki nulak nalika dijak bali. Dheweke bener-bener wis kapilut dening lakone wayang. Pak Mantri gelem ngenteni sajam maneh, nangi ng suwe-suwe malah mel u kepencut. Nalika sang dhalang miwiti gara-gara, Marjuki Ian Pak Mantri ngguyu kepingkelpingkel merga sang dhalang pancen baud ndhagel. Mung wae sing katon ora wajar, para tamu liyane ora. ana siji-sijiya sing melu ngguyu. Kabeh padha me neng.

Lungguh anteng tanpa nyuwara apa-apa. Marjuki Ian Pak Mantri ora maelu keanehan kuwi. Loro-lorone padha lali purwa duksina marang kahanan ing sakupenge. Tanpa rinasa wektu terus mlaku. Lamat-lamat keprungu jago kluruk. Marjuki Ian bapake isih durung duwe karep ming ket saka papane lungguh. Ning ... tansaya suwe sabetane sang dhalang katon ora kesit maneh. Dadi ren dhet Ian aras-arasen. Swara sindhen me lu-melu mblero. Swara gamelan semono uga, ora kompak maneh. Marjuki Ian Pak Mantri lagi rumangsa heran. Apamaneh nalika sang dhalang nyuthel lakone wayang. Gamelan Ian pa ra sindhen cep klakep kaya orong-orong kepidak.

"Ana apa iki ... ?" gresahe Marjuki. Pak Mantri ora semaur, awit dheweke uga ora ngerti apa sing nembe keda deyan. Kedadeyan sabanjure ... dhalang, para nayaga Ian sindhen minger lungguhe banjur nyawang Marjuki Ian Pak Mantri kanthi panyawang aneh. Rong tarikan napas banjure. mripate wong-wong kuwi padha mendolo kaya arep nyolot metu.

Nyusul sesawangan kang nggegirisi. Raine wong-wong kuwi banjur leleh kaya lilin. Rambute uga mbrodholi karepe dhe we.Saengga .... rupane wong-wong kuwi malih dadi tengkorak! Marjuki Ian Pak Mantri ngoplok. Wedi ora karu-karuwan. Apamaneh nalika semidhite angin nggawa ambu bacin. Dumadakan .... saka langit muncul cahya kilat kang padhang banget, Marjuki Ian Pak Mantri ngeremake mripat, Ning bareng melek maneh ....

Sang dhalang, para sin dhen Ian nayaga, uga para tamu wis ora katon ka beh. Pakeliran Ian p r a n g k a t gamelan uga ora ana. Kursi tamu, terop, Ian sapa nunggalane melu musna tanpa tilas. Nalika cahya baskara sumorot saka brang we tan, ing kana-kene ka ton kijing-kijing Ian maesan. Marjuki Ian Pak Mantri jebul lagi lungguh ing tengah kuburan!

Ya merga kedadeyan kuwi, nganti saiki Mantri Turi ora gelem disambat ngitan wayah wengi. Apa maneh ing malem Jumat. Sabab kedadeyan sing uwis bener-bener gawe giris .... II

Ing antarane ombak gumulung

SUK kuwi kapal dagang Samodra Raya lagi bae bedhol jangkar saka pelabuhan Tanjung Mas Semarang tumuju pelabuhan Telukbayur Padang. Momotane kebak. Ana beras, gula, kopi, trigu, kopra, semen lan liya-liyane. Saya menengah, ombake segara Jawa saya gedhe. Nakoda kapal, Samsuri, kang diamping-ampingi Budianto salah sijine wakile, nuli muter kemudhi. Kapal diarahake mengulon kenceng. Banyune segara katon lerap-lerap mblerengi mripat, kepanduk sorote srengenge kang wiwit mrambat munggah.

Saya suwe lakune kapal saya banter, nyigar ombak kang saya gedhe gumulung. Pesisir pulo Jawa saya katon lamat-lamat. Sesawangan kari segara bawera kang tanpa wates kanthi angine kang gumrubug banter. Sedhela-sedhela katon ana manuk segara cumlorot neba nyamber iwak. Yen anggone nyamber iwak luput, manuk-manuk mau ndhedhel kekalangan maneh mbaleni anggone ngincer mangsane kanthi pandelenge sing awas.

Tumrap Samsuri lan anak buahe kang minangka pelaut wiwit remaja, segara pancen wis dadi mitra rakete. Mula kepenak bae anggone ngemudheni kapale nrabas segara bawera kang ombake tansah gumulung magenturan iku. Ing adoh kana, ing garising cakrawala, katon praune juru misaya mina kanthi layare sing megar, padha pacak baris ngetutake playune angin.

"Mengko mampir pelabuhan Tanjungpriuk tambah bahan bakar dhisik, ya, dhik Bud," ujare Samsuri marang Budianto karo panggah nyawang mengarep amrih lakune kapal panggah jejeg ora menceng saka pandom kompas. Sing dikandhani ngiyani karo ngetokake rokoke terus ditawakake ndhuwurane. Samsuri ndudut siji, lan disumetake pisan dening Budianto.

"Dhik Bud, yen kowe dakcritani mesthi ora percaya . ." ujare Samsuri maneh karo wiwit udud klepas-klepus. Sajak nikmat.

"Crita bab apa kuwi, Boss?" Budianto rumangsa ketarik. Karo tiru-tiru ngrokok.

"Yen aku kapinujon kijenan ana ruang kemudhi, kerep weruh ana bocah loro, lanang-wadon, lagi padha pacaran. Kamangka rumangsaku ora duwe penumpang bocah loro kuwi," Samsuri nerusake critane.

"Ah, aja gawe-gawe lho, Boss ... !" Budianto medhot gunem katon wedi. Mripate dadi jlalatan kaya nggoleki bocah loro nyalawadi sing mentas dikandhakake Samsuri.

"Dikandhani kok ora percaya? Bocah loro sing lagi kasmaran mau, biasane ngadeg ana haluan karo rerangkulan mesra. Bocah loro mau yen wis kesel ngadeg ana haluan, terus playon ana gladhag, oyak-oyakan kaya bocah cilik karo sedhela-sedhela krungu guyune sing cekikikan, kang wusana ngilang embuh menyang endi," critane Samsuri sabanjure karo unjal ambegan landhung.

"Wah, gawat, Boss! Mengko gek bocah loro kuwi bangsane lelembut sing kluyuran ing segara?" komentare Budianto karo inguk-inguk cendhela ruang kemudhi mbokmenawa bocah loro nyalawadi mau ngaton maneh. Ing batin Samsuri ngguyu weruh polah tingkahe Budianto sing dianggep lucu kuwi

"Mbok kokgoleki tekan ngendi-endi. Bocah loro mau ora bakal ketemu, Dhik. Lha wong jenenge bae bocah nyalawadi. Yen ngaton dadakan lan yen lunga uga tanpa pamitan. Nanging sing cetha, sakarone ora nate ngganggu," ujare Samsuri karo mbanterake lakune kapal. Budianto manggut-manggut karo ora entek-entek rasa gumune. Dheweke ora bisa nggambarake, kepriye yen kapinujon nyekel kemudhi ijen, banjur weruh bocah loro nyalawadi mau ngaton ing ngarepe. Rak sida dhengkelen tenan.

NALIKA kapal Samodra Raya bali saka Padang, mlebu Selat Sunda, genti Budianto sing oleh giliran nyekel kemudhi. Samsuri arep ngaso sawatara ing kamare. Wektu iku segarane pinuju anteng. Katon pucuke gunung Krakatau isih kumebul.

Asepe sing putih kumendheng ing akasa. Kapal ferry sing kebak penumpang, slira-sliri saka pelabuhan Merak menyang Bakauheni. Penumpange akeh sing awe-awe marang dheweke. Budianto mesem. Banjur kelingan karo jaman cilikane. Angger dijak wong tuwane tilik paklike sing ana Tanjungkarang, uga numpak ferry lan seneng karo awe-awe angger ketemu kapal liyane.

Nalika Budianto nginceng nganggo keker-e, dumadakan kaget bareng weruh ana nom-noman sepasang ngadeg ana haluan. Padha rerangkulan katon mesra. Sing lanang bagus kira-kira umur 25 taunan lan sing putri ayu umure watara 20 taun. Rambute sing putri kang ngranggeh pundhak iku, tansah awe-awe kesempyok angin. Budianto nyelehake keker-e. Banjur nguceg-uceg mripate, sajak durung percaya karo pandelenge dhewe. Rumangsa kaya lagi ngimpi. Bareng ditamat-tamatake, pancen ana nom-noman loro sing lagi ngadeg ana haluan.

Ing batin Budianto kuwatir, yen sakarone nganti tiba ing segara katut angin sing saya gedhe iku, gek kepriye? Nanging nom-noman sepasang mau sajak kalem-kalem bae. Malah anggone ngadeg saya maju maneh nganti tekan pucuk haluan. Sing putri tangane ndhaplang kaya arep mabur. Kekasihe ngrangkul kenceng bangkekane sing ramping. Sakarone sajak siyaga nantang angin lan jumlegure ombak sing saya gedhe nggegirisi.

Karo isih nyekel kemudhi, Budianto mbukak kaca cendhela ing sisihe. Ing antarane gumrubuge angin, swarane ombak lan gumuruhe mesin kapal, Budianto isih krungu lamat-lamat sing diomongake bocah loro mau. Apa bocah loro sing nyalawadi kuwi, kang nate dicritakake Samsuri dhek emben kae?

" Pras, aku arep kokjak lunga menyang endi ta?"
"Lunga adoh banget, sayang. Menyang pucuking jagad"

"Menyang pucuking jagad? Tekan Alaska? Siberia? Apa kapal iki bisa tekan kana, Pras?"

"Bisa bae, angger nakodane gelem ngeterake awake dhewe mrana"

"Ah, kowe ngawur, Pras! Kapal sing dinunuti awake dhewe iki kapal dagang. Dudu kapal pesiar. Paling-paling kapal iki mengko mung tekan Semarang. Aku emoh yen mudhun Semarang, mundhak kelingan lelakon sing uwis-uwis kang nyedhihake iku," ujare sing putri aleman karo njaluk dirangkul luwih kenceng. Kekasihe mesem, karo ngelus-elus rambute woting atine klawan gemati.

"Sapa sing arep ngajak mudhun Semarang, Dewi? Mengko awake dhewe nunut kapal liyane maneh ta, sayang. Suwe-suwe rak ya tekan nggone," ujare kekasihe maneh karo ngliling. Sing putri ndangak karo nyungging esem ngujiwat. Prasetya kekasihe tanggap. Terus ngaras pipine Dewi suwe banget.

Budianto weruh sesawangan kuwi, suwe-suwe dadi rikuh dhewe. Kaya digambar mati melek-melekan dening bocah loro kuwi. Rokoke kang kari cendhak sawise diceceg ing asbak, banjur disambung rokok sing anyar. Tumrap Budianto, wektu iku ngrokok bisa kanggo nentremake atine sing lagi goreh. Yen bocah loro mau bangsane memedi, mosok ana memedine jedhul ing wayah awan ndhrandhang kaya ngono?

Budianto nuli tolah-toleh. Mbokmanawa Samsuri utawa kanca liyane ana sing mlebu ruang kemudhi ngancani dheweke. Nanging nganti kapal metu saka Selat Sunda, sing dienteni ora ana sing katon.

Sauntara kuwi, bocah loro nyalawadi mau katon mudhun saka haluan, terus karo gegandhengan tangan mlipir trantanan cekelan pager kapal. Tekan ngarep ruang kemudhi, sakarone mandheg maneh. Omong-omongan maneh. Dhasare lagi padha seneng-senenge pacaran. Mula tansah ana-ana bae sing diomongake. Jagad iki kaya-kaya mung duweke bocah loro. Dadi saya endah tansah kobar dening asmarane.

"Pras, kowe rak isih kelingan ta, nalika awake dhewe isih padha sekolah ing Semarang?"
"Isih kelingan, Dewi".

"Angger ana bocah lanang sing nggodha aku, mesthi kowe nesu. Bocah lanang iku banjur kokajar, nganti kowe kerep ditimbali Wali Kelas terus didukani akeh-akeh. Nganti kuliah ana UNDIP, kowe isih awor sakelas karo aku. Padha-padha milih Fak. Kedokteran. Ing batin aku sok-sok ngguyu. Saupama ndilalah wong loro bisa klakon dadi dokter, terus yen lagi lara kabeh apa banjur suntik-suntikan dhewe?", Sing jeneng Dewi banjur ngguyu renyah karo nggablogi Prasetya.

"Kira-kira ya ngono, sayang. Nanging emane wong tuwa kersane liya, nganti awake dhewe kudu lunga adoh banget lan kudu keplantrang-plantrang ngumbara kaya ngene . . sambunge Prasetya kelara-lara.

"Iya, Pras. Geneya bapak-ibu ngalang-alangi anggon kita sambung katresnan? Aku arep dijodhokake karo Bardono sing isih kapernah nakdulur, dene kowe dicalonake Susi sing ora koktresnani," celathune Dewi karo ndhingkluk. Kelingan maneh lelakon dhek semana.

"Yakuwi sebabe, kowe terus dakjak lunga adoh numpak kapal Tampomas. Karepku kowe dakjak menyang Ujung Pandang. Ndhelik ana daleme paklik nganti sawatara suwe terus nikah ana kana. Nanging durung nganti tekan Ujung Pandang, kapale kerem ana Selat Makasar jalaran bocor lan kakehan penumpang. Aku lan kowe sing ngadeg ana haluan, mencelat kecegur segara nalika kapale gonjang-ganjing kesempyok ombak gedhe. . ."

"Aku isih kelingan, tanganku sing sraweyan banjur koksaut. Sabanjure awake dhewe kaya kesedhot banyu, ambles katut kapal sing wiwit kerem bareng penumpang liyane . .

Sakarone banjur meneng, terus rerangkulan maneh karo tangisan,

Budianto nratap, nalika bocah loro munggah maneh tekan pucuk haluan. Sakarone katon gloyoran karo gondhelan pager kapal, jalaran ketampeg angin gedhe.

"Dewi . . ."
"Apa Pras ... ?"

"Ayo saiki nerusake laku tumuju pucuking jagad"

"Ayo Pras, selak kapale tekan Semarang"

Tanpa ana sing ngabani, dumadakan bocah loro terus ambyur bareng, katon kumleyang kaya godhong garing kabuncang angin, binarung panjerite kang memelas, nalika ana ombak gedhe nyempyok lambung kapal nganti nelesi gladhag.

Budianto kagete kaya sinamber gelap. Mripate klemun-klemun, Nganti anggone nyekel kemudhi meh mrucut.

" Ngapa, dhik Bud, kokkaton pucet?"

Budianto kaget maneh, bareng ana sing nyapa saka mburi. Jebul sing mlebu ruang kemudhi, Samsuri sing arep nggenteni pegaweyane.

"Oh, Boss, anu, anu ... bocah loro kuwi, nekad ambyur segara. Padha nglalu. . .," wangsulane Budianto kamisosolen karo tudang-tuding nuduhake barang sing ora cetha.

"Bocah sing loro sing endi? Kowe lagi nglindur apa piye?", Samsuri malah nggeguyu sajak maido karo nggenteni nyekel kemudhi. Lakune kapal saya banter miyak ombak sing saya gedhe gumulung.*

Gendruwo Kedhung Patoman

RA maido, wong yen lagi hobi mancing, Saben dina ora ana dina gothang, perlu lunga mancing. Mangkat esuk mulih sore, ora dietung untung rugine. Sedina bethethet, betah wetenge ora klebon sega. Terkadhang oleh-olehane ora mingsra, mung oleh mujaer lima.

Kaya tanggaku cedhak, jenenge kang Wartono. Dheweke hobi berat urusan mancing. Saben krungu kabar ana kedhung sing akeh iwake mrumpon, senajan adoh mesthi diparani. Walesane pancing ora trima nek gaweyan dhewe, nanging walesan tukon rega larang. Sing kena diodot dawa lan bisa diungkret dadi cendhak ngana kae. Kerep diomeli yu Tinah bojone, nanging ora digubris.

"Timbang mancing mung oleh iwak ngono rupane, mbok aluwung melu nyerok wedhi nok kali kidul kono ta, Pak, Pak! Nek nglumpuk disetorake Anemer pak Parto, isa dadi dhuwit!"

"Aku mancing iki mung kanggo hiburan kok, Tin!"

"Hiburan kok mancing? Hiburan iku rak sing marahi seneng! Mosok sedina-dina nggethu nyekeli walesan, apa ngono iku awakmu ora mbokrerega, Pak? Pikirmu mindeng ngarep-arep iwak sing gelem nyaplok pancingmu! Apa kowe ora malah nyengkorong gelis tuwa?"

"E, mancing iku ana senine, Tin! Nek pancingku ngrasa ndhedheti daksambit jedhet, mak jendhel iwak tawes saepekepek kecanthol pancingku! Wah nek kebener ngono iku Tin, ana wong ayu liwat cedhakku, aku wis ora butuh ngingeti!"

"Dhasar semelekethe, tangga-tangga iku Iho, kowe dijuluki Wartono Jagakedhung!"

"Ya ben, malah awan iki aku arep mancing nok kedhung Patoman!"

"Kedhung Patoman lor kulone desa Bulungan iku? Adoh lho, Pak, ngalor sithik wis tekan desa Dhumpil! Kancamu sapa?"

"Dhewe . . . ! Kandhane Rusdi, kedhung kono muyeg iwake tawes! Ucul-uculan saka kolame pak Naryo, dijebol banjir."

Yu Tinah mlureg nandhakake ora setuju. Nanging nyegah karepe sing lanang urusan mancing, tiwas lambene gompel tanpa direwes. Wektu iku wis jam 10.00. Ngadhepake awan wayah jam semono iku, jarene wayah sing nedhenge iwak kali padha neser caplokane.

Kang Wartono ibut nata peralatan sing perlu digawa sacukupe. Peralatan mancing sapragine. Ransel cilik diisi banyu aqua sebotol, mengko baline kena kanggo wadhah iwak. Ora perlu sangu sega, wong esuk mau wis sarapan lawuh bothok urang. Sing perlu rokok Djarum 76 sak pelat aja lali. Dienggo kebul-kebul karo mandeng pancinge samangsa ndhedheti, jian nikmat.

Ora ana masalah lakune ing ndalan. Cekak cukupe dheweke wis tekan kedhung Patoman. Gelis pancinge dipasang, ditunggu karo ndhodhok ing pinggir kedhung. Ndeleng banyune ing kanakene obah pating klumek, jelas akeh iwake. Cocog karo kabar saka Rusdi.

Nanging kok ... ditunggu nganti entek Djarum 5 eler, nggathung tanpa ndhedheti. Nganti wayah surup nggacus, wader apa tawes sedriji wae ora nyambit. Cilaka mencit, iwak kok ngerti digasangi pancing? Disemenekna nganti bar maghrib, nek menawa sanderane nunggu wayah peteng. Padha wae, banyune malah katon anteng, ora ana klumek-klumek.

Wayah bar bedhug Isya' kang Warto isih sabar nunggu pancinge sing isih dipasang, nek menawa ana iwak siji loro kena pancing.karepe arep kanggo cangkingan mulih, dienggo bukti nyang yu Tinah. Nanging ajeg ora krasa pancinge ndhedheti.

Dumadakan ana mendhung teka ireng nggembuleng, dibarengi tibane banyu udan nanging mung pating tlethog. Langite didhengak, katon mendhung kandel, rata sakukuban langit.

"Kok malah arep udan gemerut iki piye? Sida klocut tenan aku!" grumunge karo ngringkesi peralatane. Banjur semparut ninggalake papan kono, mlaku setengah mlayu. Ngunclug ngulon parane. Lagi watara 100 meter lakune, wis ketututan udan deres mak bres.

Kang Wartono sirahe kebyukan banyu udan, mripate kremal-kremil lambene nggaber. Diusapi srikutan, karo noleh ngiwa nengen. Kebeneran bareng dheweke noleh ngalor kok ana omah kuna modhel joglo, nanging katone sepi. Ing njero ngomah mung dipadhangi ublik, urube mobat-mabit diterak angin. Omah iku diparani karo mlayu. dheweke butuh ngeyub. Wis ora betah awake ketiban banyu udan sing sor-soran iku.

Nuli keburu-buru mlebu emperan omah kono, karo cengungak-cengunguk nyawang njero ngomah sing katon sepi. Pancen lawange isih menga, nanging kliwere sing duwe omah kok ora ana. Awake nretheg cethathuken, ditahan nganggo tangan loro pisan, disilang ing dhadha, epek-epek dienggo ngakep gulu. Isih cilang-cileng, nuli nyoba uluk salam.

"Kula nuwun ... !"

"Mangga, mlebet mawon korine sih menga! Udan-udan abane ana tamu, Nyi!" disauri sing duwe omah karo ngandhani sing wedok saka kamar, swarane serak-serak ngglorok.

Mung dianti watara patang kedhepan, saka kamar njedhul wong loro lanang wedok. Sing lanang gedhe dhuwur, wis tuwa nanging isih katon keker. Menganggone clana kombor ireng, klambine potong Cina uga ireng. Udheng-udhengan iket, pucuke nglawer katon mrebawani. Sing wedok njejeri sing lanang, rambute dawa diore, uwan-e wis mabluk. Disawang raine kurang cetha, amarga mung kena padhange lampu senthir. Mlaku renteng-renteng nyedhaki tamune.

"Kok jawah-jawah ngaten dhateng ngriki, onten kersa napa, Nak?"

"Nuwun sewu, namung ndherek ngeyub, Mbah!"

"Sampeyan sinten, lan tiyang pundi nggih, kok kula dereng kenal?"

"Kula Wartono Mbah, saking Dhokaton!"

"Ooo... Iha kok agemane teles kebes saking pundi?"

"Mancing Mbah, teng kedhung Patoman wetan ngriku!"

"Lho, kedhung ngriku sampeyan pancingi? Ngriku niku ternak ulam kula! Pundi angsal-angsalane ulam?"

"Sial Mbah, mboten angsal ulam setunggal-setunggala!"

"Mesakake, Ki, awake kadhemen dhengkule nganti kothekan iku lho, weki salin!" sing wedok nyelani gunem.

"Salin sarung kalih rasukan kula purun, Nak?"

"Ngampil payung mawon, Mbah kula badhe mantuk!"

"Mboten gadhah nek payung. Kula niki wiwit enem ngantos sepuh mboten nate payungan! Tur malih jawah niki kintene sedalu mboten purun terang! Nyipeng ngriki mawon nggih?"

"Wis Ki, kana jupukna sarung karo klambi!" sing wedok ndhesek sing lanang, sajake kewelasen marang sing kanyeben.

Kang Wartono sida nuruti pawehe silihan sarung klambi. Clanane Ian kaose dawa sing tememplek ing awake kawit mau, dilepas. Diuntel-untel njur diperes, terus dilebokake rangsel. Dheweke ganti nganggo sarung Ian klambi silihan. Klambi potong Cina bareng dienggo kegedhen, katon kedhobyohan. Nanging awake ngrasa rada anget, rada nyuda olehe nretheg.

"Ngriku, Nak, kalih nunggu jawahe terang, leyeh-leyeh ngriku teng Iincak, nek awake sayah!"

"Enggih Mbah matur nuwun!"

Kang Wartono ngrasa keduwung olehe lunga mancing dina iki mau. Wis ora oleh iwak siji-sijia, ka-thik malah kepalang udan nganti bengi. Kok bener panyegahe yu Tinah dhek awan mau. Nek wis kadhung ora bisa mulih iku banjur kepriye? Malah nunut ngeyub bae, omahe sapa kok sing duwe omah wis tuwek-tuwek kabeh. Awake krasa sayah wetenge klikak-klikik, njaluk diisi. Ditunggu-tunggu sing duwe omah kok ayem, tanpa menehi wedang-wedang kopi anget.

Sarung silihan dienggo kemulan, dheweke njajal ngglethak ing lincak. Udan ing njaba ora mendha, nanging malah ndadra. Kadhang kala diselani swarane bledheg nyamber-nyamber, swarane kaya mbedhah-mbedahna kendhangan kuping. Sirahe banjur dibrongkos sarung, dheweke turon mlungker, nuli leees keturon.

Kahanan njaba, suwe-suwe udane ngadhepake terang. Mung kari udan grimis rintik-rintik. Kesusul tekane banjir swarane pating gluthuk, pating krosan. Kodhok kongkang padha ngorek swarane ngungkung, ing saben clobekan. Kabeh swara sing gawe kekese ati iku, ora dirungu karo sing lagi turu angler. Wis ora mreduli, dheweke lagi turu ing omahe sapa. Saking ngrasakake turu kepenak, ora ngrasa nek wis tumeka gagating rahina.

"Tangi, Nak, mpun rinten! Napa mboten mantuk, jawahe mpun terang!" Kang Wartono digugah sing duwe omah, diholeg-holeg sikile nganti bola-bali. Ewasemono meksa durung gelem tangi.

Srengenge wis mlethek mencor-mencor ing langit wetan. Wong Bubungan kulonan Ian wong Dhumpil padha gemrubyug menyang pinggir kali, arep ndeleng banjir. Lanang wadon gedhe cilik, kebut larut menyang kali. Wis dadi pakulinan saben ana banjir gedhe, wong-wong kono padha ndeleng banjir. Dianggep ana tontonan gratis.

Tekan pinggir kali, wong-wong mau kabeh meneng. Semlengeren weruh polahe banyu sing rupane abang ireng, swarane nggereng. Lagi padha kamitenggengen nyawang banjir, ketungka tekane Juri mlayu-mlayu saka wetan, ambegane krenggosan.

"Onten tiyang glangsaran teng ngandhap wit ingas, Pak! Tiyange lumah-lumah sukune kroncalan!"

"Aja gawe gara-gara, Ri! Senenganmu gawe isu, nyebar pawarta sing ngayawara!" disauri pak Joyo Talbi karo dipenthelengi.

"Estu, Pak, kula mboten dora. Mangga tah, dipurugi ngetan ngrika!"

"Ayo kabeh rana, mengko nek Juri apus-apus, dikethag gundhule!'

Gemlendheng wong sepirang-pirang budhal ngetan, nurut tanggung kali, nakyinake pawarta saka Juri. Temenan, bareng cedhak ingas, katon ana pawongan ngglethak ing coblekan. Sikile kroncalan karo geroh-geroh sajak kaya kelaran. Sing digumuni wong akeh, awake kok dikemuli gedebog garing direntengi nganggo tutus. Ing cedhake ana rangsel cilik gemlethak.

Pak Joyo Talbi ora srantan, wong nyalawadi iku nuli dicedhaki. Saiba kagete bareng ngerti nek wong sing lumah-lumah ing lemah iku, kang Wartono.

"Lho ... kowe iki rak Wartono Dhokaton! Geneya kowe, War, kok esuk-esuk turon nok kene? Kowe iki gebleg pa piye, kok nganggo klambi gedebog?" nrocos pitakone pak Joyo Talbi. Sing ditakoni mung plonga-plongo ora nyauri.

Kang Wartono sing isih genthelang-genthelang blangkemen iku, dibopong wong akeh dientasake saka clobekan. Debog gedhang sing mblebet awake, dibuwangi. Ganti dienggoni sarung Ian klambine Juri. Dhemi paweh pitulungan marang sing kena pangkIah. Juri diblejeti sarung klambine, dadi nglegena mung awer-awer kathok kolor thok.

Tujune ana pak Joyo Talbi, sing duwe pengalaman sembur-sembur bangsane wong kesurupan. Bareng didamu ambal ping telu sawise umak-umik mbuh apa sing diucapake, kok dadi sadhar. Bisa nyritakake lelakone, saka wiwitan tumeka pungkasan. Sing ngrungokake gedheg-gedheg, padha nywara gemrunggung.

"Tenang, tenang! Dulurmu Wartono iki keblasuk ing omahe gendruwo Jambla! Pancen gendruwo Jambla iku asring ngganggu gawe, wong sing saba ing kedhung Patoman! Sing penting tulung, Wartono iki terna mulih nyang desane!" CUTHEL. *